Kunstenaar vangt dertien profs in labyrint

Alsof hij dertien prominente hoogleraren ontving, zo ernstig keek de pedel van de Zeebelt-universiteit afgelopen zondag. De dertien met toga en baret uitgedoste 'professoren' speelden hun rol dan ook met verve....

Van onze verslaggever

Arne Leffring

DEN HAAG

Ook beeldend kunstenaar en initiatiefnemer Joseph Semah (1947) kon tevreden zijn. De dertien genodigden lieten zich zonder enig gemor urenlang vangen in zijn labyrint. In de catacomben onder theater Zeebelt wachtte de bezoeker een doolhof van claustrofobische afmetingen. Daar onderhielden de burgemeester van Dalfsen Leo Elfers, architect Max van Huut, sterrenkundige Marcel Hulspas, theoloog Hans Rutten en andere specialisten in piepkleine hokjes de bezoekers over hun vakgebied. Aan de muur een schilderij van thuis, op de grond de favoriete stoel, lamp of zelfs een pingpongtafel.

Doel van dit alles? Een kritische beschouwing van de universiteit en de kunstwereld, want beide instituten verkeren volgens Semah in een crisis. De universiteit is te specialistisch geworden, hedendaagse kunstenaars te onwetend, vindt Semah. Beide instituten zijn intolerant. Kunstenaar en wetenschapper moeten zich weer met elkaar verstaan. 'Het hoeft geen symbiose op te leveren, ik wil juist dat ze elkaar intact laten, elkaar niet vernietigen', zegt hij.

Semah weet wat het betekent als anderen uit zijn op de vernietiging van een 'vreemde' cultuur. Zijn grootvader leidde als opperrabijn van Bagdad de grote gemeenschap van Babylonische joden, die eind jaren veertig in een geheime operatie naar Israël werd overgebracht. Semah zelf verhuisde naar Engeland en later Duitsland. Sinds 1982 woont hij in Amsterdam.

Zo wil hij ook benaderd worden, als Amsterdams kunstenaar. Het label 'joods' dat sommigen hem opplakken, noemt hij 'pathetisch'. Uit zijn kunstwerken spreekt echter wel de drang om te verwijzen naar de joodse cultuur. De installaties, beelden en tekeningen die hij maakt, zijn doortrokken van verborgen, veelal religieuze motieven. In het geval van het Zeebelt-labyrint vormde de Talmud het uitgangspunt. Want de Schrift blijft voor Semah de noodzakelijke aanvulling op de westerse beeldcultuur.

Er is Semah veel aan gelegen zijn gasten zo veel mogelijk vrij te laten. 'Ik geef ze de ruimte. Ze zijn allemaal hoogleraar, allemaal gelijk. Dertien perfecte teksten.' Semah wil niet de fout maken die veel museumdirecteuren naar zijn idee begaan, de museale ruimte vooraf bestemmen. Alleen de spreektijd heeft hij beperkt. Na de ontmoetingen in het doolhof hebben de de wetenschappers slechts zeven minuten om op een 'college' een stelling te verkondigen.

De wetenschappers reageren heel verschillend op Semahs 'vrije opdracht'. Waar de architect zich zo mogelijk nog vrijdenkender betoont dan Semah zelf ('Ga in gesprek met je medemens'), blijkt de filosoof/theoloog een hardliner. 'Een van de fijnste dingen van de universiteit vind ik nu juist dat je elkaar de kop mag afhakken', bekent hij. Semah heeft zijn dertien meningen, maar het publieke debat blijft uit. Murw gebeukt door dertien teksten haasten de toehoorders zich naar de minuscule mensa van de Zeebelt-universiteit.

Den Haag, Zeebelt-universiteit (Theater Zeebelt, Willemstraat 7), symposia op 23 maart en 6 april.

Meer over