Architectuur

Kunstdepot Boijmans Van Beuningen: briljant bedacht, briljant uitgevoerd ★★★★★

null Beeld Matthijs Immink
Beeld Matthijs Immink

Het eerste publiekelijk toegankelijke kunstdepot ter wereld heeft een unieke spiegelgevel. De architecten hebben de vele eisen die aan het depot gesteld worden slim samengebracht in de krachtige komvorm.

Kirsten Hannema

Waarom doen muziekfans een moord voor een backstageticket, en wil Sjakie in het verhaal van Roald Dahl de gouden chocoladewikkel bemachtigen die toegang geeft tot Wonka’s snoepfabriek? Omdat zij weten dat de verborgen wereld achter het object van hun begeerte minstens zo interessant is als dat object. Dit was de belofte van het plan dat Sjarel Ex, directeur van Museum Boijmans Van Beuningen, in 2004 opvatte, om het eerste publiekelijk toegankelijke kunstdepot ter wereld te bouwen.

De reusachtige spiegelglazen ‘pot’ die het architectenbureau MVRDV in het Rotterdamse Museumpark heeft laten landen – kosten: 91 miljoen euro – maakt die belofte dubbel en dwars waar. Het is in meerdere opzichten een blikvanger: een icoon, een gebouw dat een nieuwe kijk op kunst en kunst verzamelen biedt, en tegelijkertijd een spectaculair beeld van de Rotterdamse skyline, die vervormd in de gevels wordt gereflecteerd.

null Beeld Matthijs Immink
Beeld Matthijs Immink

Op 6 november zal koning Willem-Alexander de toegangspoort, die verstopt zit in de gevel, Sesam-openen. Een entree die voelbaar maakt welke rijkdom dit gebouw omvat: in geld (de Boijmans-collectie is 8 miljard euro waard), maar ook als het gaat om de verscheidenheid aan materialen, vormen en stijlen van de 151 duizend opgeslagen kunstwerken, van prenten en tekeningen tot keramiek en design. In het atrium, een kruising tussen de grot van Ali Baba en de Wonkafabriek, wordt een selectie van al dat moois geëtaleerd in dertien enorme, deels beloopbare, vitrines.

null Beeld Matthijs Immink
Beeld Matthijs Immink

Boven je zweeft een tapijt van fonkelende ‘edelstenen’, onder je voeten glinstert zilverwerk en kijk je op een middeleeuws sculptuur. Drie grote glazen liften – twee voor het publiek, een voor de kunstwerken – zoeven langs de metershoge kloof van beton, glas en staal, waardoor trappen als in een tekening van Piranesi omhoog schieten. Dwalend door de ruimte, die naar boven toe steeds wijder en lichter wordt, kijk je van de ene in de andere kluis, en sta je plots oog in oog met een restauratiemedewerker, die een werk op een ‘operatietafel’ onder handen neemt.

null Beeld Matthijs Immink
Beeld Matthijs Immink

Bijkomend van alle indrukken, op een bankje aan het raam, dringt zich een vraag op: hoe bestaat het dat deze schat – een publieke collectie – jarenlang in de kelder van het Boijmans-gebouw lag te verstoffen? Punt is dat het museum geen opslagruimte had voor de groeiende kunstverzameling. Toen het museum in 1935 opende, hing alles op zaal; nu is dat 7 procent. Na herhaaldelijke wateroverlast besloot directeur Ex dat er een depot moest komen. Geen loods op een industrieterrein, maar een gebouw midden in de stad, waarin je letterlijk de achterkant van schilderijen te zien krijgt en leert hoe kunstwerken worden verzorgd en bewaard.

null Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Het verhaal gaat dat architect Winy Maas het prijsvraagontwerp baseerde op een roestvrijstalen Ikea-schaaltje dat in een vergaderzaal op tafel stond. Hij zocht een vorm die de vraag om een ‘iconisch’ gebouw kon verzoenen met de locatie, in het park, hij zag de conische vorm waardoor het schaaltje de tafel minimaal raakte, het ruimtelijke effect van de reflectie in het metaal en wist: het moet een spiegelglazen kom worden. Daarbovenop ontwierp hij een dakpark, dat het groene oppervlak dat het gebouw inneemt ‘teruggeeft’ aan de stad.

Een briljant idee hebben is één ding, het bouwen een tweede. De architecten hebben de vele eisen die aan het depot gesteld worden –constructief, klimatologisch, veiligheidstechnisch – slim samengebracht in de krachtige komvorm. Regenwater wordt opgevangen voor de bewatering van de planten op het dak en het doorspoelen van wc’s. De massa van de betonconstructie is benut om de temperatuur in de opslagruimten stabiel te houden.

null Beeld Matthijs Immink
Beeld Matthijs Immink

Wordt de achterkant de nieuwe voorkant van het museum? Vast staat dat het Depotgebouw internationaal een discussie over het opslaan en verzamelen van kunst heeft losgemaakt. Tegelijk is de lat voor de renovatie van het Boijmans-museum – vanwege de verbouwing de komende jaren gesloten – een paar meter hoger komen te liggen.

Hoe bezoek je het Depotgebouw?

Een toegangskaartje voor het depot kost 20 euro. Er zijn drie manieren om het gebouw te bezoeken. Je kunt een rondleiding met gids boeken, waarbij je in de werkateliers en kluizen kunt kijken. Je kunt een afspraak maken voor een tour achter de schermen, waarbij je ook installatieruimten en laad- en losruimten ziet. Of je gaat zelf op ontdekking in het atrium met zijn etalages en vitrines. Met een app kun je de QR-codes bij de kunstwerken scannen voor informatie. Anders dan in het museum is die niet gericht op het idee achter een kunstwerk, maar op hoe en waarvan het is gemaakt, en hoe het in de collectie is terechtgekomen. Voor een bezoek aan het dakpark heb je overdag een kaartje nodig, vanaf 5 uur ’s middags is het gratis toegankelijk.

null Beeld Matthijs Immink
Beeld Matthijs Immink

Depot Boijmans Van Beuningen

Architectuur
★★★★★
Architect: MVRDV
Opdrachtgever: Boijmans Van Beuningen, gemeente Rotterdam en Stichting De Verre Bergen
Aannemer: BAM Bouw en Techniek
Landschapsontwerp: MTD
Interieur horecapaviljoen: Concrete Amsterdam
Ontwerp vitrines: Marieke van Diemen
Lichtkunstwerk buiten: Pipilotti Rist
Interieur entreehal: John Körmeling

Meer over