Krimi Tatort kijken doe je in het café

Dit weekeinde wordt de duizendste aflevering van de tv-serie Tatort uitgezonden. In Berlijn is de krimi onverminderd populair: kijken doe je samen, in het café.

Tatort-kijkers in Berlijn. Beeld Falko Siewert
Tatort-kijkers in Berlijn.Beeld Falko Siewert

Met in de ene hand een pul bier en in de andere een pul pretzels baant German (31) zich een weg door het schemerdonker. 'Hier nog vrij?' 'Nee?' 'O.' 'Hier? Nee?' Met een zucht van verlichting verovert de student filosofie de laatste twee vrije stoelen, tegen de achterwand van café Laika in de Berlijnse wijk Neukölln: een wijk die nu nog net het predicaat 'opkomend' verdient, maar over vijf jaar definitief is geannexeerd door de yuppen. Achter hem aan strompelt huisgenote Merle (28).

Ze zijn net op tijd. Om kwart over acht ploept de beamer aan, gaat het licht uit, staan de telefoons op stil en doen de twee studenten wat 14 miljoen Duitsers op zondagavond doen: Tatort kijken.

De krimi der krimi's, het vlaggenschip van de Duitse publieke omroep ARD, viert komend weekend een mijlpaal. Op 13 november wordt aflevering nummer duizend uitgezonden. Klinkt indrukwekkend, tot het moment dat je erachter komt dat de eerste Tatort in november 1970 op televisie was. Duizend afleveringen in 46 jaar dus, met dank aan een eindeloos aantal herhalingen. Maar juist dat bewijst volgens de ARD het succes van de serie.

'Tatort-kneipe'

'Nieuwe aflevering of herhaling', zegt ook Sebastian de barman, 'café Laika zit elke zondagavond vol.' Laika is het type schemerlampenkroeg ergens halverwege op de schaal tussen gezellig en slonzig. Zo'n café waarmee Berlijn rond de eeuwwisseling 'hip' werd. Het is al acht jaar lang een 'Tatort-kneipe.' Inmiddels zijn er in Berlijn meer dan honderd 'Tatort-kneipen' café's die elke zondag de politieserie uitzenden. En het worden er nog steeds meer.

Wiens ogen aan het donker gewend zijn geraakt, ziet dat Laika vol zit met mensen als German en Merle: groepjes vrienden van eind 20 begin 30, hoger opgeleiden in bewust uitgekozen zondagavondslobberoutfits, tegen elkaar aanhangend op de afgeleefde pluchen sofa's.

Aan de tafeltjes aan de rand van de zaal zitten twee bedeesde gepensioneerden aan de rode huiswijn, en een eenzame snordrager, achter een pul bier. Kijk, dát zijn nou de mensen van wie verwacht dat ze Tatort kijken, de mensen van wie je verwacht dat ze de rechercheursduo's uit alle windstreken van Duitsland uit hun hoofd kennen.

Maar waarom kijken mensen als German en Merle naar Tatort? En waarom dan in de kroeg en niet thuis op de iPad? German, geboren in Rusland maar inmiddels 'German de German', keek vroeger altijd al met zijn moeder, thuis in Frankfurt am Main, zegt hij. 'Dat hoorde erbij.'

Ook barman Sebastian moet altijd aan zijn moeder denken als hij de al 46 jaar onveranderde begintune hoort. 'Tatort herinnert iedereen op een bepaalde manier aan thuis. Ik denk dat mensen het daarom graag in gezelschap kijken.'

De vraag naar de kwaliteit van Tatort maakt iedere bezoeker van Laika aan het lachen. 'Goed? Mwah.' Tatort is zelden bloedstollend spannend en eigenlijk ook zelden verrassend. De serie voldoet precies aan de wat stoffige associatie die het woord krimi opwekt.

Krimidinosaurus

Tatort is een krimidinosaurus, maar dan eentje die tegen alle wetten der natuur in niet aan uitsterven doet. Umberto Eco schijnt ooit gezegd te hebben over Derrick, die andere grote Duitse Krimi, dat het succes van de serie schuilt in de middelmatigheid ervan. Dat geldt ook voor Tatort.

De tweede succesfactor is de regionaliteit. Elke streek heeft z'n eigen rechercheursduo, er worden naar hartenlust lokale dialecten gesproken, en romantische beelden van een of andere lokale 'Heimat' getoond.

'Bieder', is een woord dat vaak gebruikt is om Tatort te typeren. Het woord betekent zowel trouw en rechtschapen als naïef, fantasieloos en burgerlijk.

Alpen spin-off

Tatort is niet alleen in Duitsland populair, maar ook in Oostenrijk. Gemiddeld kijken er 's zondags zo'n miljoen Oostenrijkers naar de ARD om te kijken naar de krimi uit het buurland. En dat niet alleen, de Oostenrijkse publieke omroep maakte in de jaren tachtig zelf dertien Tatort-afleveringen, die alleen in Oostenrijk werden uitgezonden. In Duitsland hadden ze niet zo'n behoefte aan een spin-off uit de Alpen. Door die dertien afleveringen raakten de twee landen dit voorjaar in conflict. Volgens Oostenrijk was het jubileum van duizend afleveringen namelijk al in mei dit jaar bereikt. Maar de Duitsers hielden vol: de Oostenrijkse Tatort-afleveringen waren apocrief en telden niet mee. Daarom viert Duitsland nu pas de duizendste.

Aflevering 999 speelt zich af in de havenstad Kiel, waar het lichaam van een jonge vrouw aanspoelt. Haar beste vriendin, een tot de radicale islam bekeerde Duitse, legt aan het einde van de aflevering de hand aan zichzelf. De binnensmonds pratende, wat naïeve commissaris Borowski, had dat niet voorzien.

De afgelopen jaren gaat Tatort geregeld op een dergelijke manier in op de actualiteit. Die ontwikkeling juichten veel Duitse media toe, maar elitekrant die Zeit schrijft in een bijtende bijdrage naar aanleiding van het aanstaande jubileum dat de serie ook daarin nooit verrast, nooit controversieel is. Het plot zou altijd aangepast zijn aan het politiekcorrecte denken van de gemiddelde Duitser.

Is dat erg? De mensen in Laika vinden van niet. 'Tatort is boven alles een ritueel', vindt German. 'Als ik op zondagavond geen Tatort kijk, ben ik bang dat het weekend voor eeuwig verder gaat.'

undefined

Meer over