Krakerskunst, maar dan nuchter

Niet alleen haastige treinreizigers worden lastiggevallen met de gratis kranten Spits en Metro. Ook de argeloze fietser wordt op drukke kruisingen zowat van z’n fiets gesleurd om een Spits of Metro in handen geduwd te krijgen....

Marina de Vries

En nu is er ook nog GRATIS – een nieuwe loot aan de stam van gratis kranten.

GRATIS werd vorige week maandag in Utrecht even hinderlijk aan de man gebracht als zijn landelijk verspreide voorlopers. En toch verdient de krant het gelezen te worden. GRATIS brengt namelijk geen op advertentie-inkomsten leunende oneliners over nieuws en actualiteit, maar korte interviews met mensen die normaal gesproken onzichtbaar blijven.

Zij duwen zich niet naar voren door middel van politiek of televisie, maar brengen hun alternatieve kijk op de samenleving in de praktijk door bijvoorbeeld een weggeefwinkel op te zetten, hun eigen radiostation of computerwerkplaats met gratis internet te runnen of hun eigen groente te telen.

GRATIS is een uitgave van het kunstenaarsduo Swop Network, dat wereldwijd alternatieve, economische systemen in kaart brengt, en is onderdeel van de expositie Story Space on Gift Economies in het Utrechtse ‘centrum voor kunst, ontwerp en theorie’ Casco.

Daar hebben de Deense Andrea Creutz en de Zweedse Lise Skou, die achter Swop Network schuilgaan, geen moment geprobeerd om hun interesse te vertalen in ‘beeldende kunst’. Bij hen geen provocerende composttoiletten of slachtblokken waarin Joep van Lieshout zijn alternatieve, op zelfvoorziening gebaseerde filosofie verpakt. De gefilmde interviews in Casco, waaruit fragmenten in de krant staan, zijn rechttoe rechtaan gesprekken met rechttoe rechtaan vragen naar beweegredenen, functioneren en manier van financieren van de Utrechtse groepen.

Uit de interviews spreekt een hoog jaren-zeventiggehalte, toen de grote steden werden opgeschrikt door anarchistische krakersbolwerken die hun eigen groentewinkels, cafés, kunstcentra en bierhandel dreven en zich fel verzetten tegen alles wat op gevestigde orde leek. Met dit verschil: de door Creutz en Skou naar voren gebrachte generatie is een stuk nuchterder en minder hoogdravend. Gevraagd naar hun wereldbeeld, antwoordt Michiel de Roo dat er binnen de ACU – een voormalig kraakpand en thans discussie-, eet- en muziekpodium – geen algemeen geldend ideaal bestaat. En de computernerd van de gratis internetwerkplaats Puscii zegt: ‘Het is functioneel, het is niet dat ik tegen iets ben’.

Alleen Food Not Bombs is gebaseerd op een wereldwijde actie tegen Amerikaanse overconsumptie. Een paar keer per maand trekken de vrijwilligers erop uit om bij winkels eten in te zamelen, dat anders zou worden weggegooid. Daarmee maken ze een vrolijk gelegenheidsrestaurant in de open lucht, waar iedereen voor nop kan aanschuiven.

Zo sterk lijkt het project Story Space on Gift Economies op een sociologisch, verkennend onderzoek, dat je je kunt afvragen of het wel thuishoort in het domein van de kunst. Aan de andere kant, waar anders raak je er weer even van doordrongen dat er sympathieke alternatieven bestaan en dat het niet hoeft: de opdringerige commercie die groteske vormen aanneemt.

Marina de Vries

Meer over