Krachtige zoektocht naar Milosevic

Officieel klinkt de rechtzaak als een nummerbord: Case IT-02-54. Maar het proces in het Internationale Straftribunaal voor Voormalig Joegoslavië in Den Haag staat beter bekend als de aanklacht tegen Slobodan Milosevic, dictator....

Officieel klinkt de rechtzaak als een nummerbord: Case IT-02-54. Maar het proces in het Internationale Straftribunaal voor Voormalig Joegoslavië in Den Haag staat beter bekend als de aanklacht tegen Slobodan Milosevic, dictator. De zaak sleept zich nu al meer dan drie jaar voort, om precies te zijn vanaf 12 februari 2002, de dag dat ook de Servische kunstenaar Ivan Grubanov (1976) zich voor het eerst had gemeld als ‘visitor’.

Grubanov was nog nooit eerder zijn land uit geweest, maar als deelnemer van de Amsterdamse Rijksacademie zag hij een mooie gelegenheid in Den Haag aanwezig te zijn. Vanaf de publiekstribune, op een paar meter afstand, begon hij Milosevic na te tekenen, plus de hele entourage. In het geheim weliswaar, want er mag in de rechtszaal niet getekend of gefotografeerd worden. En dat terwijl het hele proces integraal en rechtstreeks op tv wordt uitgezonden – reden voor Grubanov om achter de aanklagers te gaan zitten, zodat zijn ouders in Belgrado hem konden zien.

Twee jaar zou Grubanov het proces uiteindelijk volgen, als kunstenaar en observator, maar vooral als Serviër en landgenoot van de man in de beklaagdenbank. De dagen op de tribune resulteerde in de 165 zwart-wit-tekeningen die nu in Stroom Den Haag ingelijst tegen de muur hangen; plus dat ene toegangskaartje met VISITOR, dat de titel van de tentoonstelling is geworden.

Afgaande op de tentoonstelling is Grubanov voor het vak van rechtbank-tekenaar niet echt geschikt. Daarvoor zijn de tekeningen veel te weinig objectiverend en veel te chaotisch. Wat tegelijkertijd ook juist de grote kracht van de afbeeldingen is. Zijn subjectieve blik op wat er voor zijn ogen plaats vindt, is ook te begrijpen van een kunstenaar die zelf al op 15-jarige leeftijd op de barricades stond, en dat gedurende tien jaar heeft volgehouden.

De serie tekeningen is een persoonlijk verslag geworden. Niet alleen van Grubanovs zoektocht naar de ware inborst van de ex-president. Maar ook naar de administratieve en organisatorische rompslomp die blijkbaar onvermijdelijk is bij dit soort processen: met de talloze toga’s, monitors, geluidsapparatuur en beveiliging; met aanklagers, rechters, bewakers en getuigen. Een chaos waartussen de pompeuze kop van Milosevic steeds als een peer te herkennen blijft. Een wereld waarin Grubanov op zijn tekenvelletjes ook de gruwelijke oneliners bleef noteren die onverwachts werden uitgesproken, voor het geval ze onopgemerkt zouden blijven (‘I believe that was done with an axe’).

Voor de volledigheid is in de kelder van Stroom ook nog Grubanovs diavoorstelling te zien over zijn vader en broers, die in hun onderbroeken poseren, in het ouderlijke huis in Belgrado. De familiebeelden worden afgewisseld met opnames van stuk geschoten huizen en gebouwen. De boel is vervolgens behoorlijk insinuerend om-en-om gemonteerd. Met als belangrijkste boodschap: architectuur kaputt, psyche kaputt.

Zo dik aangezet zijn de tekeningen van Milosevic’ rechtszaak gelukkig niet. Sterker, de afbeeldingen worden over de verschillende maanden steeds ijler. Met name het hoofd van Milosevic, dat zich langzaam lijkt op te lossen in het wit van het papier. Of zou dat alleen maar wishfull thinking zijn?

Rutger Pontzen

Den Haag, Stroom (Hogewal 1-9): Visitor, bestaat uit circa 170 tekeningen van de Servische kunstenaar Ivan Grubanov, gemaakt tijdens het proces tegen Milosevic in Den Haag. Ook nieuw (video)werk, t/m 5 februari; wo t/m zo 12-17u. Tel. 070-3658985 (www.stroom.nl).

Meer over