Koningspaar Ceausescu in omgebouwde gymzaal

THEATER..

MARIAN BUIJS

De tien geboden door Het Toneelschap. Regie: Lidwien Roothaan. 16 november, Bistheater Den Bosch. Vanaf 10 jaar. Tournee. De dochter van de boevenkoning van Ad de Bont door Theatergroep Wederzijds. Regie: Aike Dirkzwager. 28 november, De Krakeling, Amsterdam. Vanaf 8 jaar. Tournee.

God en geweld verschijnen steeds vaker op de toneelpodia. En het jeugdtheater doet daar niet voor onder. In De tien geboden treedt de schepper niet zelf op, we zien hoe twee naamloze mannetjes vol wederzijds onbegrip worstelen met wat Hij de mensen gebood.

De een (Peter Drost) bivakkeert als een aandoenlijk precieus heerschap tussen de verveloze muren van een slonzig huis. Met zijn voeten in een teiltje mijmert hij over zijn dode kanarie. Dat verandert als er plotseling een tweede meneer (Loek Beumer) binnendringt, die zijn haveloze eigendommen confisqueert. De bewoner verzet zich, maar kan niets anders doen dan zich schikken.

Hun dialoog - onder meer van Gerardjan Rijnders en Wanda Reisel - is geestig, vol verwarrende taalgrappen die juist kinderen aanspreken. Op 'Geef eens een voorbeeld', volgt de tegenvraag: 'Is er ook een achterbeeld?'. Maar het gaat mis als hun samenzijn plotseling overgaat in een droom. De zaal lacht nog na om Beumer die een malle pyjama aantrekt en kan niet meegaan in deze stijlbreuk.

Vanaf dat moment krijgt de productie veel weg van een invuloefening: maak een toneelstukje waarin je alle tien geboden verwerkt. De acteurs hadden zich moeten beperken tot die zonderlinge heertjes. Telkens weer lopen ze vast in de taal en verrukken het publiek met hun dwaze teksten.

Voor De dochter van de boevenkoning van Theatergroep Wederzijds moet het echtpaar Ceausescu model hebben gestaan. Het koninklijk paar doet alles wat God heeft verboden. Stelen, afpersen en chanteren is in hun paleis aan de orde van de dag. Dat dit satanische tweetal een dochter heeft, Doekje, die door en door goed is, dat kan alleen in een sprookje.

Achteloos dumpen de koning en koningin de demente grootmoeder in een bos en bieden ze hun dochter te koop aan, net als ze deden met haar broertjes en zusjes.

Maar Doekje heeft een gouden hart. Iets zeldzaams wat haar vader toevallig op zijn verlanglijstje heeft staan. Hij aarzelt niet om het te bemachtigen en op haar twaalfde verjaardag, tussen haar cadeautjes, liggen de messen klaar om het arme kind open te snijden. Het kinderpubliek griezelt en zucht opgelucht als de bloedige ingreep op het nippertje wordt tegengehouden.

Behalve een gruwelsprookje is het nieuwe stuk van Ad de Bont ook een crimi, een krankzinnige slapstick en een bizar koningsdrama. En passant zetten de spelers een wereld neer die tot in de grond verziekt is, iedereen sjoemelt mee. Zelfs de rechter.

Tussen alle theatergroepen die steeds geraffineerder gebruik maken van de techniek, kiest het Amsterdamse Wederzijds halsstarrig voor de gymnastiekzaal. Maar wandrek en ringen zijn in een oogwenk vergeten. Met hoge, verrijdbare stellages en roodzwarte banieren toveren ze de kille ruimte om tot een theaterzaal.

Regisseur Aike Dirkzwager maakt er een spetterende belevenis van. Geen detail ziet hij over het hoofd. In de vormgeving doet Mirjam Grote Gansey dat al evenmin: de koning heeft een zilveren klepje op zijn oranje feesthoedje, de koningin is geabonneerd op Vorsten. Dat de schrijver Doekje Oudnederlands laat spreken, is minder gelukkig. Het benadrukt haar ouderwetse braafheid, maar welk kind weet wat 'desavoueren' en 'assureren' betekent?

Vooral de perfecte enscenering en het meeslepend acterende ensemble, waaronder met name Pieter Tiddens als koning en Marike van Weelden als koningin, maken de voorstelling tot een verrukkelijk spektakel. Voor wie de faam van het Nederlandse jeugdtheater alleen kent van horen zeggen, wordt het nu werkelijk tijd zich daar zelf van te overtuigen.

Marian Buijs

Meer over