'Koenigscollectie terug naar Nederland als Chardzjijev-collectie terug komt naar Rusland': Tsjernomyrdin oppert ruil kunstschatten

De Russische regering heeft voor het eerst een verband gelegd tussen de teruggave van de Nederlandse Koenigscollectie en de terugkeer van de kunstcollectie die de Russische kunstkenner Chardzjijev een paar jaar geleden naar Nederland smokkelde....

Van onze correspondent

Bert Lanting

MOSKOU

Premier Tsjernomyrdin, die gisteren voor een driedaags bezoek in Nederland aankwam, zei voor zijn vertrek uit Moskou dat de teruggave van kunstschatten niet alleen voor Nederland maar ook voor Rusland een probleem is.

Tsjernomyrdin verwees daarbij naar de Chardzjijev-collectie, die Rusland terugeist. 'Om dergelijke problemen op te lossen is onderling begrip nodig', zei de Russische premier.

Nederland oefent al jaren druk uit op Moskou om de Koenigscollectie, die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door het zegevierende Rode Leger naar Moskou werd meegenomen als oorlogsbuit, terug te krijgen.

Tientallen jaren ontkenden de Sovjetautoriteiten dat de kostbare collectie tekeningen en grafiek, waaronder werken van Rembrandt, Dürer en Holbein, zich in Rusland bevonden. Maar begin jaren negentig gaven de Russen toe dat de tekeningen al die tijd in de kelders van het Poesjkin-museum te Moskou hadden gelegen.

Premier Tsjernomyrdin stelde zich vorig jaar tijdens een bezoek van premier Kok aan Moskou zeer begripvol op voor de eis van Nederland. In een gesprek met Kok zei hij zelfs dat de Koenigscollectie naar zijn opvatting aan Nederland toebehoort.

Kok toonde zich gisteren na een gesprek met Tsjernomyrdin nog optimistisch over de kansen op terugkeer van de collectie. 'De onderhandelingen liggen op stoom. Het gaat de goede kant op', zei zij op een persconferentie in Den Haag.

Het probleem is echter dat het Russische parlement dwarsligt. Dat nam dit jaar een wet aan die teruggave van buitgemaakte kunstschatten vrijwel onmogelijk maakt.

President Jeltsin weigert de wet echter te ondertekenen, hoewel het parlement zijn veto ongedaan heeft gemaakt. Van teruggave kan niettemin voorlopig geen sprake zijn, omdat het parlement dat verboden heeft, zolang de kwestie niet bij wet geregeld is.

De kwestie wordt nu nog ingewikkelder doordat Moskou de zaak verbindt met de teruggave van de kunstwerken van Chardzjijev. De bejaarde Russische kunstkenner kwam vier jaar geleden op uitnodiging van de Universiteit van Amsetrdam naar Nederland. De verhuizing van de Chardzjijevs werd gefinancierd door de Duitse kunsthandel Gmurzynska, die Chardzjiev 2,5 miljoen dollar betaalde voor zes werken van de Russische avantgarde-schilder Malevitsj.

Chardzjijev slaagde erin zijn schilderijencollectie en een deel van zijn kostbare literaire archief naar Nederland te smokkelen.

Volgens Moskou overtrad hij daarmee de wet op uitvoer van kunstschatten. De Russische regering maakte er echter geen zaak van, omdat Chardzjijev de kunstwerken en documenten jarenlang en soms met gevaar voor eigen leven had bewaard onder het Stalinregime.

Het grootste deel van Chardzjijevs archief, waaronder brieven van Malevitsj, de dichteres Achmatova en andere vooraanstaande kunstenaars, werd door de Russische douane onderschept. De stukken bevinden zich nu in het Russische Staatsarchief voor de Kunst en de Literatuur, het RGALI.

Kort voor het overlijden van Chardzjijev in Amsterdam is de kunstcollectie overgegaan in handen van een Nederlandse stichting, die zich tot doel heeft gesteld de collectie toegankelijk te maken voor het publiek.

Tot nog toe is dat echter niet gebeurd. Er zijn zelfs maar weinig mensen die weten wat de collectie precies omvat.

Zeker is dat er enkele kostbare schilderijen van Malevitsj bij zitten die de stichting voor restauratie aan het Stedelijk Museum te Amsterdam heeft gegeven. Verder gaat het voornamelijk om grafische werken, onder meer van kunstenaars als Larionov.

Meer over