Taalgebruik!Lezerspost

Klerenherrie is een broek die lawaai maakt

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Zo blijft de tussen-n een dingentje.

Af en toe mag er best eens een oude koe uit de sloot. Dat onze lezers toch niet allemaal wekelijks de taalpagina lezen, blijkt wel uit sommige vragen in onze taalpostbus. Dus we gaan het hebben over de tussen-n. Als u vindt dat u dit onderwerp al kent, mag u nu wat anders gaan doen.

Die tussen-n hoor je vaak niet, dus het is wat ongelukkig dat juist daarvoor zulke verwarrende en soms veranderende regels bestaan. Het komt in het kort hierop neer, aldus een editie van Lezerspost uit 2018: ‘De tussen-n kent een lange geschiedenis in spellingherzieningen door de Nederlandse Taalunie, die verantwoordelijk is voor het Groene Boekje (de Woordenlijst Nederlandse Taal). Spellingwijzigingen van 1995 en 2006, die gepaard gingen met ingewikkelde regels voor die tussen-n, waren voor onder meer het Genootschap Onze Taal, de NOS en de Volkskrant aanleiding een alternatieve spelling in het leven te roepen. Dat werd in 2006 de zogeheten Witte Spelling.’

Door die spellingwijzigingen waren sommige woorden er wat ongelukkig uit komen te zien, zoals de beroemde ‘pannenkoek’. De Witte Spelling liet de vraag ‘gaat het om het enkelvoud of meervoud?’ weer wat meer meespelen en kwam met (optionele) alternatieve vormen, zodat wij nu ‘pannekoek’ schrijven, en ‘ruggegraat’ en ‘paddestoel’ en ‘vlaggeschip’, maar ook ‘koekenpan’ en ‘gedachtengoed’. Om het ook weer niet niet ál te overzichtelijk te maken, zijn in de Witte Spelling beide vormen mogelijk als er sprake is van een betekenisverschil, zoals tussen ‘grenzeloos’ (in hoge mate) en ‘grenzenloos’ (zonder grenzen), of tussen ‘vlekkeloos’ (feilloos) en ‘vlekkenloos’ (zonder vlekken).

Hoe opvallend was het dan ook niet, vonden twee lezers, dat in het artikel over oud-Top of Flop-presentator Herman Stok tot twee keer toe sprake was van ‘klerenherrie’, waarmee dat woord geheel onnodig de tussen-n-discussie in werd gezogen. Daar heeft ‘klereherrie’ (juiste spelling) natuurlijk helemaal niets mee te maken: het gaat hier niet om enkelvoud of meervoud, en al helemaal niet om kleding, maar om het voorvoegsel ‘klere-’, een afgeleide van ‘cholera’. Een fijne krachtterm dus, waarvoor we in het Nederlands bij voorkeur een ernstige ziekte uit de kast trekken. Stok had ook ‘tyfusherrie’ kunnen zeggen, al past dat niet echt bij zijn leeftijd, of zelfs ‘kankerherrie’ – maar dan had de eindredactie het voorvoegsel waarschijnlijk preventief verwijderd en er iets als ‘pokkeherrie’ van gemaakt, zonder -n, conform de Witte Spelling.

Naschrift: kort na het verschijnen van dit artikel werd bekend dat Herman Stok op 93-jarige leeftijd is overleden.

Vindt u ook iets van ons taalgebruik? taal@volkskrant.nl

Lees hier alle afleveringen van alle rubrieken van de pagina Taalgebruik! uit de Volkskrant.

Meer over