Kleine duwtjes dwingen lerares Nadezhda de afgrond in

The Lesson maakt menselijke hypocrisie inzichtelijk en begrijpelijk, een grote verdienste van de makers. De kracht zit in de momenten waarop de hand van de makers onnadrukkelijk aanwezig is.

Berend Jan Bockting
Margita Gosheva in The Lesson. Beeld .
Margita Gosheva in The Lesson.Beeld .

Het uitgangspunt van het Bulgaarse The Lesson (in eigen land: Urok) lijkt veel op de sociaal-realistische cinema van Jean-Pierre en Luc Dardenne. Net als de Waalse filmbroers voert het schrijvende en regisserende tweetal Kristina Grozeva en Peter Valchanov een uit het leven gegrepen hoofdpersonage op, die door een combinatie van pech en onvermogen niet meer in staat is om netjes mee te draaien in een volledig door economische motieven gestuurde samenleving.

Het zijn kleine, venijnige duwtjes die lerares Nadezhda (Margita Gosheva) in het op diverse filmfestivals bekroonde The Lesson richting de afgrond dwingen. In de klas maakt een kwestie rond een gestolen portemonnee lesgeven tijdelijk onmogelijk, de school loopt achter met de betaling van haar salaris omdat haar baas zelf ook op geld zegt te wachten, thuis maakte haar alcoholistische man er financieel een potje van, waardoor huisuitzetting dreigt.

Terwijl ze voor de klas een gezonde, frisse moraal predikt - de zoektocht naar de dief domineert de les, hoewel ze hem vooraf vergiffenis biedt indien hij bekent - gaat ze buiten op zoek naar geld, in een race tegen de klok, van dreigende rechtbankfiguren tot stugge bankbedienden, van een valse woekeraar tot haar vader, met wie ze jaren geleden gebrouilleerd raakte.

Stichtelijke moraal

Grozeva en Valchanov tonen een weinig florissant beeld van een gesloten, bureaucratisch systeem, waarin de menselijke maat het aflegt tegen de wet van het geld. Een stichtelijke moraal ligt daarbij op de loer, maar ze vertellen met overtuiging, juist omdat de ellende zich in kleine stukjes aan Nadezhda opdringt. Het voelt daardoor volstrekt geloofwaardig wanneer ze ook zelf corrumpeert. Dat de film menselijke hypocrisie inzichtelijk en begrijpelijk maakt, is een grote verdienste van de makers.

Daarom is het ook extra opvallend, eigenlijk ronduit onbegrijpelijk, dat richting het slot nogal grotesk en opzichtig bedacht toeval over de lerares wordt uitgestort. Zonder de wet van Murphy geen groot ondergangdrama, lijken de filmers plotseling te denken, maar daar zitten ze verkeerd. The Lesson dankt zijn kracht juist aan de momenten waarop de hand van de makers onnadrukkelijk aanwezig is. Dan is Nadezhda geen filmpersonage, maar iemand van vlees en bloed, die vooral duidelijk maakt dat haar drama vele anderen kan overkomen.

The Lesson. Regie: Kristina Grozeva en Peter Valchanov. Met Margita Gosheva, Ivan Burnev, Ivanka Bratoeva, Ivan Savov, Deya Todorova 105 min., in 12 zalen.

Meer over