INTERVIEW

Klassiek maar niet klassiek op Oranjewoud Festival

Friesland herbergt dit jaar voor de vierde keer het Oranjewoud Festival: klassieke muziek in ongewone vormen op bijzondere plekken. Zingen in een zwembad en wandelende klanken. De organisator legt uit.

Biëlla Luttmer
null Beeld Anke Knapper
Beeld Anke Knapper

Het Friese plaatsje Oranjewoud heeft alles: natuur, weelderige tuinen, een ecokathedraal en Museum Belvédère. Het is er beeldschoon. Dat wist prinses Albertina Agnes van Oranje al toen ze er in het begin van de 17de eeuw een koninklijke lustwarande liet bouwen. Ook de Nederlands-Israëlische pianist Yoram Ish-Hurwitz (47) kwam erachter.

Hij verhuisde van Amsterdam naar het dorp vlakbij Heerenveen en organiseert er nu voor het vierde jaar op rij het Oranjewoud Festival. Voor het eerst breidt hij het festivalterrein uit met de Overtuin, een historische, zorgvuldig bewaarde plek, waar Ish-Hurwitz zijn publiek in contact brengt met ultrakorte concertervaringen: sneak previews voor de programma's op het festivalterrein.

Aan de overkant van de weg, op het landgoed, improviseert het strijkkwartet Zapp4 op thema's die zijn aangedragen door het publiek. Er klinkt Water Music in een zwembad. 's Avonds laat krijgt het publiek koptelefoons op voor een Silent Concert bij fakkellicht en op verzoek komt een zanger op de rand van je hotelkamerbed zitten voor een Room Service Lullaby.

Waarom die opvallende presentatievormen?

'In de tijd dat ik met de plannen rondliep voor het festival, hadden we het gedoogkabinet, met Wilders. Er werd ongelooflijk geschopt tegen cultuur en ik vroeg me af: wat zit daar achter? Ik ben opgegroeid met het idee dat het in de muziek gaat om de inhoud. De vorm was bijzaak. Uiteindelijk gaat het ook om de inhoud, maar het publiek van deze tijd heeft daar niet genoeg aan. Bovendien: alles bestaat uit inhoud én vorm, uit binnen- en buitenkant.

Yoram Ish-Hurwitz Beeld Merlijn Doomernik
Yoram Ish-HurwitzBeeld Merlijn Doomernik

'Over die vorm ben ik gaan nadenken. Hoe we tegenwoordig naar klassieke muziek luisteren is tenslotte ook maar een keer bedacht.

'Waarom zou je per se keurig in het gelid, stoeltje aan stoeltje, stil moeten zitten luisteren? Ga naar buiten, zet een koptelefoon op en geniet onder de sterrenhemel van een Pianotrio van Schubert. Hoe al die experimenten uitpakken weet ik niet. Die onzekerheid hoort bij de zoektocht. Het is niet mijn bedoeling dat het festival een kermis van attracties wordt. Ik wil deuren openen voor mensen van nu, die nieuwsgierig zijn naar bijzondere ervaringen.'

Welke rol speelt het landgoed waar het festival wordt gehouden?

'Oranjewoud was als een schone slaapster. Het is een prachtig landgoed, maar het leefde niet. Je kunt je afvragen wat je er dan aan hebt. Ik wil het naar het nu halen. De Overtuin is een goed voorbeeld. Die schitterende oude tuin wordt door de erven liefdevol beschermd. De keerzijde was dat er alleen gewandeld mocht worden.

'Daar kun je ook anders naar kijken. Niet: wat was het vroeger mooi, maar wat is het nu fantastisch. Dan wordt het iets wat mensen zelf ervaren en waarmee ze een band krijgen. Het spreekt vanzelf dat ze er dan zorgvuldig mee omgaan. In Friesland bestaat het begrip iepen mienskip, open gemeenschap. Het gemeenschapsgevoel staat voor traditie, maar 'iepen' wil zeggen dat je je openstelt voor invloeden van buitenaf. Ik vind dat geniaal. De beste manier om iets van waarde te behouden, is door níét behoudend te zijn. Je kunt iets beschermen en opsluiten, maar dan verschrompelt het. Als je het openstelt voor invloeden van buitenaf wordt het sterker. Het neemt datgene over wat het beter maakt en verliest wat het zwak maakt.

'Dit jaar mogen we de Overtuin voor het eerst gebruiken. Het wordt onze proeftuin, mijn zandbak, de plek waar het hart van het festival klopt. Veel van de musici komen er een kwartiertje spelen, maar er is ook plaats voor jong talent en voor bijvoorbeeld een optreden van Marije Nie. Zij is tapdanseres en combineert dus dans met slagwerk.

Als je ergens enthousiast over bent en behoefte hebt aan meer, kun je met vijf routes de diepte in. Heel voorzichtig, met de route die Comfort Zone heet, of avontuurlijker. Met de route Van het pad af bijvoorbeeld, of met Odyssee, waarin we literatuur verbinden met de verhalencultuur in de muziek. Die bron is onuitputtelijk. Hij loopt van Die schöne Müllerin van Schubert tot de nieuwe opera The Electric Flute. Oranjewoud Festival heeft de première.'

Multidisciplinair

Tijdens Oranjewoud Festival opent Museum Belvédère twee exposities. Binnen kun je kijken naar Variaties op wind, water, wad. Buiten,in de tuin, naar Improvisaties op locaties. Yoram Ish-Hurwitz: ‘Ik ontdekte dat de dichters Tsjêbbe en Eeltsje Hettinga inspiratiebron zijn geweest voor veel van de kunstwerken die worden tentoongesteld.In het festival combineren we de poëzie van de Hettinga-broers en andere Friese dichters met muziek. Zo trekken we een lijn die van muziek via gedichten doorloopt naar de kunstwerken.’

De Volkskrant probeerde twee routes uit:

'Van het pad af' reikt tot ver buiten het festivalterrein, tot Mildam, waar de Ecokathedraal staat van Louis Le Roy (1924-2012). Het is een bouwwerk in wording. De kunstenaar wilde terug naar de tijd waarin je niet van tevoren wist hoe een gebouw er zou gaan uitzien. Met afgedankte bouwmaterialen is hij aan het werk gegaan. De natuur nam het over en Le Roy bouwde voort.

Tussen de ruige wanden en de natuurlijke vegetatie strijken de koperblazers neer van Soli Brass. Met 30 man verspreiden ze zich door de natuurkathedraal. Ze staan ver uit elkaar, kunnen elkaar soms niet zien als ze In C spelen, de compositie van Terry Riley die het begin inluidde van de minimal music. Het publiek kan door de natuurkathedraal dwalen terwijl het stuk gespeeld wordt. De muziek komt van alle kanten, je zit er middenin en hoort de klanken vanuit een steeds veranderend perspectief. Door in de ruimte te bewegen bepaal je zelf de balans en de kleur van wat je hoort.

We gaan door naar het zwembadconcert, waar je kunt kiezen uit een nat en een droog kaartje. Zwemmend luisteren, dat klinkt aantrekkelijk, zeker als de zes zangeressen van Kobra het programma verzorgen. Hoe trotseren ze de galmende zwembadakoestiek? Zingen ze in bikini? Zwemmend? Of droog op de zwembadrand? Beloofd is dat het zwemwater wordt ingekleurd met ledverlichting.

's Avonds wordt het stil in Oranjewoud. De fakkels worden aangestoken en Yoram Ish-Hurwitz speelt op een silent vleugel, Joris van Rijn op een elektrische viool en Mick Stirling op een elektrische cello. Met een koptelefoon op luister je naar pianotrio's van Schubert, Brahms en Debussy.

Op de route 'Odyssee' is de musicus een verhalenverteller. (alleen onderstaande?)

Opera Spanga, het gezelschap van Corina van Eijk uit Weststellingwerf, presenteert een nieuwe compositie, losjes geïnspireerd op Die Zauberflöte. Mozarts opera wordt The Electric Flute, de Koningin van de Nacht is een hoerenmadam en Sarastro een foute politicus. Floris van Bergeijk voorzag het verhaal van nieuwe noten, Jonathan Levi schreef het libretto. Een vrachtauto dient als podium.

Friese gedichten zijn ook muziek, zeker als je de taal niet verstaat. In tipi's (indianententen) kun je horen hoe ze klinken uit de mond van de dichters zelf.

Die schöne Müllerin gaat over de zoektocht van een jonge wandelaar - het zou ook een backpacker kunnen zijn - naar het volle leven en de oprechte liefde. Maarten Koningsberger zingt de liederencyclus van Schubert en wordt nu eens niet begeleid door een piano, maar door twee gitaren.

Oranjewoud Festival van 28/5 t/m 31/5. Opera Spanga van 3/6 t/m 6/6.

Meer over