Kunstwerk van de week

Klaas Koetje maakte een geestig en spitsvondig filmpje van 1 minuut over angst en onze behoefte aan controle

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Untitled van Klaas Koetje.

Uit de video Untitled (2021) van  Klaas Koetje. Beeld
Uit de video Untitled (2021) van Klaas Koetje.

Eenentwintig minuten en achtentwintig seconden duurt het geheel. En zonder intro en aftiteling precies eenentwintig minuten. Voor eenentwintig kunstenaars is dat, jawel, exact één minuut per kunstwerk, en geen seconde langer. Zie in die zestig seconden maar eens een behoorlijk filmpje, videootje, geluidsdingetje of wat dan ook te maken. Noem het een uitdaging.

Geen paniek: de experimenten die uit zulks voortkomen, vormen juist de kracht van de serie The One Minutes. Opgericht in 1998 door Jos Houweling, destijds directeur van de masteropleiding voor kunstenaars, het Sandberg Instituut in Amsterdam. In het begin heette het nog ‘de eenminuten’ en werd het uitgezonden op de regionale televisiezender Salto.

Het platform heeft inmiddels een naam hoog te houden: meer dan 15 duizend bewegende bijdragen, door kunstenaars bij elkaar gefilmd en gevideood uit zo’n 120 landen. En dat zal voorlopig nog wel een tijdje zo doorgaan.

Begin deze maand werd er, via de site van Het Nieuwe Instituut in Rotterdam, weer een nieuwe reeks aan het toch al imposante archief toegevoegd, samengesteld door de gastconservator Salim Bayri. Titel: Comfort and Vision. Oké, niet bepaald het meest specifieke uitgangspunt, maar in deze tijden van rondspringende coronavirussen, gedwongen thuisstudie en puzzelen aan de keukentafel, wel een om over na te denken. Overal ligt de verveling op de loer, net als een flinke depressie en een gebrek aan vertrouwen in de toekomst.

Of dat allemaal in deze eenentwintig werken is terug te zien? Lastig te zeggen. Het ene is wat melig, het andere chaotisch. Er gebeurt al snel te veel. Kwaliteit zit ’m in subtiliteit; een goede dosering. En een ding is zeker: de beste, meest geslaagde en leukste bijdragen zijn niet of nauwelijks na te vertellen, laat staan in een oneliner te vatten. Want hoe moet je de gefilmde actie van Klaas Koetje omschrijven die een beveiligingscamera in de wand met een paar likjes verf probeert te camoufleren, en aan de cameraman vraagt:

‘Zie je dit?...’

‘Zie je dat?...’

‘Zie je dit?’...

‘En dit?...’

terwijl je met een groothoeklens recht in het gezicht van de schilder kijkt.

Minimalistischer krijg je het niet. Droogkomischer ook niet. Waarbij de eenakter in een notendop alles suggereert over toenemende angsten. Dat veel filmopnamen gaan over surveillance van anderen; documentairebeelden die in het voorbijgaan zijn opgenomen, door een anonieme maker, binnenshuis, op straat. Dat film, net als fotografie, in een grote mate is gebaseerd op oplettendheid. Of zoals Gerard Reve aan het einde van De avonden schrijft: 'Het is gezien, [...] het is niet onopgemerkt gebleven.’

Bruce Nauman: Bouncing two balls between the floor and ceiling with changing rhythms (1967-1968). 
 Beeld Collectie Stedelijk Museum Amsterdam.
Bruce Nauman: Bouncing two balls between the floor and ceiling with changing rhythms (1967-1968).Beeld Collectie Stedelijk Museum Amsterdam.

Het is de kracht van de eenvoudige, maar spitsvondige registratie. Zoals Bruce Nauman dat ooit deed in 1967, zich vervelend in zijn atelier in San Francisco en verwikkeld in een gevecht met twee stuiterballen. Waarbij de aanvankelijke speelse zorgeloosheid van Nauman, in de tien minuten durende video, geleidelijk omslaat in een agressieve verbetenheid de balletjes in bedwang te houden.

Zijn de andere filmpjes naast die ene bijdrage van K. Koetje minder? Nee. Het bijzondere van The One Minutes is dat het door de jaren heen een almaar groeiende caleidoscoop aan opvattingen en mogelijkheden heeft opgeleverd. Dát is de charme. Een grandioze database, waarin elke bewegendebeeldenmaker kan grasduinen, totdat-ie door het bos de bomen niet meer ziet.

Kunstenaar: Klaas Koetje (1958)

Titel: Untitled

Jaar: 2021

Waar te zien: Site van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Het archief van The One Minutes is ondergebracht bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum, en omvat inmiddels ruim 15 duizend video’s en films.

Meer over