'Keaton en dit rare instrument: een gekke, maar logische combinatie'

Als er een hemel voor slapstickhelden bestaat, zal Buster Keaton (1895-1966) daar op dit moment in zijn nopjes zijn met Nederland. Zijn zwijgende meesterwerk The General (1926), over een machinist wiens locomotief gestolen wordt, toert al enige tijd in een prachtige digitale restauratie langs de Nederlandse filmtheaters.

Buster Keaton in The General (1927) Beeld Hollandse Hoogte
Buster Keaton in The General (1927)Beeld Hollandse Hoogte

En komende vrijdag en zaterdag wijdt het Amsterdamse Orgelpark een minifestival aan Keaton: behalve The General worden nog zes Keaton-toppers vertoond, waarbij organisten en ensembles aanrukken om de halsbrekende stunts van de man met de eeuwige pokerface muzikaal te begeleiden. Allicht wordt daarbij het uitgebreide instrumentenarsenaal ingezet waaraan het in een kerkgebouw gevestigde concertpodium zijn naam ontleent.

'Orgels associeer je niet direct met humor. Juist daarom is dit programma zo leuk', zegt Johan Luijmes, artistiek leider van het Orgelpark en groot Keatonfan. 'Keaton is buitengewoon geschikt voor orgelbegeleiding omdat het er bij hem onderkoelder aan toe gaat dan in de gemiddelde slapstick. Minder standaard gooi- en smijtwerk.'

In de jaren tien en twintig van de vorige eeuw was het normaal films als die van Keaton te begeleiden op zogenoemde filmorgels: imposante, hoefijzervormige instrumenten, die met allerlei special effects waren uitgerust, van pistoolschoten tot trommels, van sirenes tot hoefgetrappel. Gerenommeerde filmtheaters hadden zo'n orgel, tot ze met de komst van de geluidsfilm in 1927 hun bestaansrecht verloren en werden afgedankt. Luijmes: 'Ook in Nederland is het filmorgel zo goed als uitgestorven. Voor zover ik weet, zijn er nog drie: in Tuschinski, in filmmuseum EYE en bij de omroep in Hilversum.'

Het Orgelpark heeft geen filmorgel. 'Maar wel The Busy Drone, een draaiorgel dat via een Midi-aansluiting is gekoppeld aan een van de andere orgels, zodat je via dat orgel ook het slagwerk van The Busy Drone kunt bespelen. Zo benader je toch het klankkarakter van een filmorgel.'

Een van de initiatiefnemers achter het Keatonprogramma is de Duitse organist Franz Danksagmüller. Solo dan wel met andere musici zal hij spelen bij onder meer Sherlock Jr. (1924). Terwijl ook Danksagmüller het orgel graag laat rammelen, rinkelen en hameren, zal zijn grotendeels geïmproviseerde muziek vaak afwijken van het gebaande pad. 'Meestal hoor je bij zulke films ragtime en swing. Ik zoek graag naar een ietwat andere, verrassende stijl', aldus Danksagmüller.

Om dezelfde reden horen we straks niet alleen orgel, piano en harmonium, maar ook de Gulliphon - een door Danksagmüller ontworpen strijkinstrument dat bestaat uit elektronica en een afgedankte putdeksel. 'Het kan de meest uiteenlopende geluiden genereren, van pulserende bassen tot hoge, thereminachtige klanken. Keaton en dit rare instrument: volgens mij is het een gekke, maar logische combinatie.'

7 x Buster Keaton, 18 en 19/11 in het Orgelpark, Amsterdam.

Meer over