'Kans dat Koenigscollectie terugkeert uitermate klein'

De kans is heel klein dat de Koenigscollectie ooit nog naar Nederland komt. Als de collectie al door de Russen wordt teruggegeven, komt hij waarschijnlijk eerder aan Duitsland, dan aan Nederland toe....

Van onze verslaggeefster

AMSTERDAM

Dinsdag werd bekend dat de Federatieraad van Rusland een wetsvoorstel heeft aangenomen dat bepaalt dat Rusland de in de Tweede Wereldoorlog geroofde kunst mag houden. Na de Doema (Tweede Kamer) ontkrachtte ook de Federatieraad (Eerste Kamer) daarmee een veto van Jeltsin tegen het voorstel. Jeltsin moet nu binnen zeven dagen het voorstel bekrachtigen. Eerder heeft Jeltsin al aangekondigd in beroep te gaan bij het Constitutioneel Hof, dat de wet moet toetsen.

Het wetsvoorstel is van belang vanwege de Nederlandse claim op de Koenigscollectie, een belangrijke verzameling tekeningen van oude meesters die in mei 1940 door de Rotterdamse havenbaron Van Beuningen aan nazi-Duitsland werd verkocht en daarna door het Rode Leger meegenomen. Nederland stelt dat die verkoop illegaal is, omdat alle transacties met de Duitse bezetter later door de Geallieerden ongeldig zijn verklaard.

Maar Van den Berg betwijfelt of dat argument stand houdt: 'Het internationale recht is pas na 1945 ontstaan. Op het moment dat Van Beuningen zijn collectie verkocht, was er sprake van een vrijwillige transactie. Ik weet niet hoe je de rechter ervan kunt overtuigen dat dat niet zo was. Er bestaat ook, voor zover ik weet, geen jurisprudentie in dit soort zaken.'

Het is daarom volgens Van den Berg niet uit te sluiten dat ook Duitsland als de rechtmatige eigenaar kan worden gezien: de Duitsers hebben de collectie immers gekocht. 'Er is veel meer juridische onduidelijkheid dan de Nederlandse staat vaak doet voorkomen.' Hij vindt het Nederlandse standpunt wel begrijpelijk: 'De Russen hebben de collectie veertig jaar lang verborgen gehouden, dat heeft de discussie natuurlijk nadelig beïnvloed.'

Maar het belangrijkste wordt nu vaak uit het oog verloren, vindt hij, namelijk dat de collectie voor zo veel mogelijk mensen te zien moet zijn. 'Er wordt gesproken over de Nederlandse culturele waarde, maar men vergeet dat het een verzameling van een Duitser is, die net zo goed naar Argentinië had kunnen verhuizen en het daar verkopen. Het is bovendien een verzameling met internationale namen. Je kunt van Rembrandt toch ook niet meer zeggen dat hij Nederlands bezit is?'

Nederland zou 'verstandig' moeten zijn, zegt hij, en zeggen: we hebben een claim, maar gaan ons eerst richten op het bruikleenverkeer. Hoe kunnen we de werken hierheen halen zonder dat dat problemen oplevert? 'Je kunt het beter praktisch regelen, dan vasthouden aan een nationale claim.'

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken houdt 'tot nu toe' vast aan de aanspraak op de Koenigscollectie, aldus een woordvoerder. 'We wachten eerst het oordeel van het Constitutioneel Hof af.'

Meer over