Column

Kan muziek de hartslag verlagen?

Stelling: niet alle muziek is goed voor de bloeddruk.

Niet alle muziek is goed voor de bloeddrukBeeld thinkstock

Kan Mozart worden ingezet als geneesheer? Bach als heelmeester? Muziek kan pijn, angst en stress verminderen bij operatiepatiënten, concludeerde emeritus hoogleraar chirurgie Hans Jeekel onlangs. Het Rotterdams Philharmonisch Orkest gaat voor een vervolgonderzoek samenwerken met het Erasmus Medisch Centrum om de medische werking van muziek nader te onderzoeken.

Muziektherapie wordt al veel langer toegepast bij patiënten met bijvoorbeeld depressie, hersenbeschadiging of alzheimer. Het onderzoek in Rotterdam gaat niet om zieletroost of stimulering van het geheugen, maar om 'harde' wetenschap: meetbare effecten op lichamelijke functies. Denk aan bloeddruk en hartslag. New-agers die zweren bij een dagelijkse dosis George Winston of Simeon ten Holt bij het ontbijt zijn uitgesloten. Het Mozarteffect is al eerder in kaart gebracht: enkele stukken van Mozart, waaronder diens Sonate voor Twee Piano's in D majeur (K448), zouden een kortstondig stimulerend effect hebben op een deel van de hersenen.

Het onderzoek van het type dat in Rotterdam van start gaat, is niet nieuw. De Russische arts Tarkanov bijvoorbeeld, registreerde begin vorige eeuw fysieke reacties van patiënten als de scheikundige en componist Borodin piano speelde. Jammer genoeg vermelden publicaties zelden aan welke muziek patiënten precies worden blootgesteld. Gebeurt dat wel, dan blijft de uitkomst meestal vaag. Uit Amerikaans universitair onderzoek kwam naar voren dat Puccini's Nessun Dorma, een werk met stevige orkest- en koorpassages, een 'ander' effect heeft op de hartslag dan Claire de Lune van Debussy, een licht pianostuk. Dat klinkt als: bruine bonen hebben een andere uitwerking op de darmen dan groentebouillon.

Toch maar even gebeld met dokter Jeekel. Naast eigen, favoriete muziek van patiënten, zegt hij, wordt vaak klassieke muziek gebruikt met een heldere structuur, 'zoals Mozart, Bach of andere barokmuziek'. Het werkzame bestanddeel zou het ritme kunnen zijn. Een aantal klassieke werken heeft ongeveer hetzelfde ritme als een gemiddelde hartslag, zo'n tachtig beats per minute. Volgens universitair onderzoek in Wales zouden behalve Mozart ook Beethoven, Brahms en Schubert in aanmerking komen voor het 'hartslageffect'.

Jeekel wil zelfs zo ver gaan een 'medische' compositie te laten maken door het Codarts-conservatorium in Rotterdam als de fysieke reacties op bepaalde muziekstructuren eenmaal op een rij staan. Dat alleen al is een goed signaal naar subsidieverstrekkers: minder kosten in de gezondheidszorg, meer geld naar de kunsten. Doe de muziekscholen meteen ook maar weer open.

Tot het zover is, moeten we nog even oppassen voor muzikale risico's. Je zou zomaar kunnen stuiten op psychologische complicaties met fysieke bijverschijnselen. Bij de Nocturnes van Chopin, muziek die veel mensen relaxed vinden, gaat een vriendin van me spontaan met serviesgoed smijten: het was de favoriete muziek van haar ex. Ook ken ik iemand die in de gordijnen vliegt bij ouvertures van Mozart: 'zenuwenmuziek'. Niet goed voor de hartslag. En Johann Sebastian Bach mag mij tot tranen toe beroeren in de concertzaal, ik hoef hem niet aan mijn ziekbed. Mocht het er ooit op aankomen, dan behalve een medisch traject dus ook graag een muzikaal behandelplan - kwestie van lijfsbehoud.

Meer over