K. Schippers experimenteert met film noir in zijn 'Lost Weekend' 'Actrice met een mond die zich een kapot leven herinnert'

'Filmverslaafde' K. Schippers wilde het begrip film noir 'oprekken', en dus experimenteert hij het komend weekeinde met het genre in de Balie in Amsterdam....

Van onze verslaggever

Arne Leffring

AMSTERDAM

Gefascineerd kijkt hij naar de monoloog Not I van Samuel Beckett. Twaalf minuten duurt het fragment uit 1972, en gedurende die tijd hangt K. Schippers aan de rode lippen van Becketts lievelingsactrice Billie Whitelaw. Letterlijk, want te zien is alleen de mond van de actrice. 'Een mond die zich een kapot leven herinnert', vindt Schippers. Een tweede video uit 1978 toont een piepjonge Wies Smals van galerie De Appel in Amsterdam, die verlegen praat over inmiddels ingeburgerde kunstvormen als video art en body art. 'Dat was ze als galeriehoudster niet gewend om te doen', legt Schippers uit. 'Zoiets ontroert.'

Het zijn twee van de kleine honderd films en filmfragmenten die schrijver, dichter en 'filmverslaafde' K. Schippers - pseudoniem voor Gerard Stigter - dit weekeinde zal laten zien in de Balie in Amsterdam. 'K. Schippers en The Lost Weekend' heet zijn debuut als filmprogrammeur, naar de film van Billie Wilder uit 1945 die in een van de drie zalen zal worden getoond. Het is een sombere film over een alcoholist die zijn zucht naar drank weet te verbergen door zijn laatste fles aan een spijker buiten het raam te hangen. Een typische film noir.

Wilders film bood Schippers een mooi aanknopingspunt voor een etmaal experimenteren met het genre. 'Het begrip oprekken', verduidelijkt hij. Daarom heeft hij de film noir uitgebreid met muziek, beeldende kunst, toneel, poëzie en documentaires over film noir. Met Balie-medewerker Peter Groeneveld werkte Schippers vier maanden aan de selectie van bijzondere films, afkomstig van verzamelaars en instellingen als het Nederlands Filmmuseum. Sommige zijn zelden of nooit vertoond in Nederland. De 35 millimeter-projector waarover de Balie sinds kort beschikt, betekende nog meer favorieten op zijn 'long list'.

Schippers wilde niet dat het programma om twaalf uur 's nachts zou ophouden. 'Dan kun je mensen net zo goed naar de videotheek sturen.' Vandaar dat het publiek om kwart over vijf 's ochtends nog kan kijken naar La Chute de la Maison Usher van Epstein.

Het programma begint zaterdag onder meer met The Battle, een cartoon van de Fleischer-broers uit 1923. Met The Apartment van Wilder trekt Schippers later die avond een doemsluier over zijn weekeinde. Van zaterdag op zondag kijken bezoekers naar jazzmusici als Bessie Smith en Roy Eldridge. 'In het holst van de nacht, zoals vroeger tijdens nachtconcerten.' Het is het enige onderdeel dat hij overliet aan jazzkenner Peter Kok.

Verder is er een interview met Lucebert door Bert Schierbeek, een portret van tekenaar Yrrah door Johan van der Keuken, en wat Schippers noemt het 'verhaalloze landschap' van beeldend kunstenaar/filmer Henri Plaat. Tussen deze bedrijven door is er volop film noir, met werk van Truffaut en Kubrick. 'Het gaat me om de overeenkomst in mentaliteit tussen al deze vormen; de lijntjes tussen de doorgesneden oogbal in Un Chien Andalou van Buñuel en de verminkingen die Gina Pane zichzelf toebrengt in de performance Psyche. De brutaliteit waarmee Buñuel de oogbal filmt, zie je ook bij Pane. Ze voert oorlog op haar huid door haar oogleden en andere lichaamsdelen te verminken. Het zijn poëtische elementen uit de film noir.'

Voor Schippers was de speurtocht van de afgelopen maanden gedeeltelijk ook een terugkeer naar zijn jeugd. Kort na de bevrijding in mei 1945 struinde hij de Amsterdamse bioscopen af. Er ging een wereld voor hem open. De grijsheid van die dagen verdween zodra hij in de bioscoop zat. De filmbeelden vermengden zich met de alledaagse werkelijkheid, en langzamerhand kreeg hij oog voor straatlantarens en keldergaten, vuilnisbakken en trottoirs. 'Le spectacle est partout', zou hij later zijn held Jacques Tati nazeggen.

De uitkomst van zijn 'Lost Weekend' lijkt hem volstrekt onzeker. 'Maar ik vond het prachtig om te doen.' Wat hem daarbij dreef? 'De wens dat niets me ontgaat.'

K. Schippers en The Lost Weekend, de Balie Amsterdam, 22 febr. vanaf 20 uur tot 23 febr. 20 uur.

Meer over