jazz

Jubilerend platenlabel Impulse! duikt diep in de meest bezwerende jazz sinds 1961

John Coltrane in  1962.  Beeld © Chuck Stewart Photography, LLC-Fireball Entertainment Grou
John Coltrane in 1962.Beeld © Chuck Stewart Photography, LLC-Fireball Entertainment Grou

De Impulse!-compilatie concentreert zich op geëngageerde, sociaal betrokken, spirituele jazz

Eind 1960 stonden Ray Charles en John Coltrane voor een belangrijke keuze in hun carrière. De 30-jarige Charles was uitgegroeid tot een van de grote r&b- en soulzangers van zijn tijd en had een reeks hitsingles voor het platenlabel Atlantic in 1959 bekroond met het daverende What I’d Say.

De 34-jarige John Coltrane had vijf jaar tenorsax gespeeld in het kwintet van Miles Davis en had in 1961 net als Charles een reeks succesvolle platen voor Atlantic afgesloten met een groot artistiek en commercieel succes: My Favorite Things. Een liedje uit de musicalhit The Sound of Music, door Coltrane opgerekt en gespeeld op sopraansax.

Hoe verschillend hun achtergrond ook was, Charles en Coltrane hadden iets gemeen: ze wilden allebei een nieuwe platenmaatschappij. Dat kwam goed uit, want de firma ABC-Paramount, die een achtergrond had in de filmindustrie, was voornemens een nieuw jazzlabel op te richten en had met producer Creed Taylor daarvoor de juiste man in huis. ABC-Paramount haalde zowel Charles als Coltrane binnen. Beiden zouden hun nieuwe platen uitbrengen op het nieuwe jazzlabel, dat met een uitroepteken werd geschreven: Impulse!

Dat uitroepteken was niet overdreven. Want Impulse, waarvan het logo ook in 2021 nog op belangrijke nieuwe jazzalbums prijkt, scoorde in 1961 meteen al geweldig. Ray Charles’ album Soul + Genius = Jazz, in 1961 het tweede album op Impulse, werd een gigantisch commercieel succes, dankzij de hitsingle One Mint Julep. De door Quincy Jones gearrangeerde jazzmuziek was nieuw voor Charles, net als het Hammond B5 orgel waarop hij hier voor het eerst speelde.

Ondanks het succes zou Charles zich hierna meer op pop toeleggen en werkte hij niet meer onder de vlag van Impulse, al bleef hij wel verbonden aan ABC-Paramount.

Zijn muziek ontbreekt ook op het zojuist verschenen retrospectief ter ere van het zestigjarige jublileum van het label, Impulse Records: Music, Message and the Moment. De peperdure vinyl-box (een fraaie doos met twee dubbel-lp’s, een slipmat en een boekwerk voor 170 euro), of het schappelijker geprijsde alternatief: een dubbel-cd à 23 euro, richt zich op de meer geëngageerde, sociaal betrokken, spirituele jazz waarmee Impulse zich vooral onderscheidde.

De grootste naam van het label werd die van John Coltrane, die in 1961 met Africa/Brass zijn eerste plaat op Impulse uitbracht en er tot aan zijn dood in 1967 aan verbonden zou blijven. Zijn beroemdste album A Love Supreme uit 1965 verscheen eveneens op het label, maar ook hiervan is in de compilatie niets terug te vinden.

 Pharoah Sanders, 14 juli 2018 op het North Sea Jazz Festival in Rotterdam.  Beeld Dimitri Hakke/ Getty Images
Pharoah Sanders, 14 juli 2018 op het North Sea Jazz Festival in Rotterdam.Beeld Dimitri Hakke/ Getty Images

Daar kijk je toch van op: geen Ray Charles, geen A Love Supreme, ook niets van dat andere fameuze album van zestig jaar geleden: Out of the Cool van het Gil Evans Orchestra. En ook het ontbreken van een van de allermooiste nummers die Impulse ooit uitbracht, Stolen Moments van Oliver Nelson , eveneens uit 1961, doet de wenkbrauwen fronsen.

Even maar, want wanneer je de eerste lp of cd van het retrospectief opzet en hoort hoe Coltranes contemplatieve Africa wordt gevolgd door de opzwepende drums van Max Roach’s Garvey’s Ghost (opgedragen aan de zwarte leider Marcus Garvey), begrijp je wat de samenstellers hebben beoogd. Dit nieuwe retrospectief is geen verzameling greatest hits, maar een diepe duik in de mooiste, diepzinnigste en meest bezwerende jazz die Impulse tussen 1961 en 1976 heeft uitgebracht.

Pianist en harpist Alice Coltrane in 1970.   Beeld © Chuck Stewart Photography, LLC-Fireball Entertainment Group
Pianist en harpist Alice Coltrane in 1970.Beeld © Chuck Stewart Photography, LLC-Fireball Entertainment Group

De muzikale reis gaat van Coltrane via Charles Mingus, Yusef Lateef, Pharoah Sanders en Archie Shepp naar het luchtig klinkende sluitstuk Hard Work van saxofonist John Handy uit 1976.

Zelfs wie aardig in het label is ingevoerd en een rijtje aan de oranje-zwarte rug herkenbare Impulse-platen in de kast heeft staan, zal ontdekkingen doen en vaststellen dat de keuze van bijvoorbeeld Alice Coltrane’s Blue Nile heel mooi leidt naar een stukje astraal reizen in Pharoah Sanders’ Astral Traveling uit datzelfde jaar 1970.

Tussen 1961 en 1976 bracht Impulse jazz uit die bol stond van muzikale vrijzinnigheid, Afro-centrisme en sociale bewogenheid. In 1976 werd ABC-Paramount met labeldochter Impulse opgeslokt door wat nu Universal heet. Maar sinds enkele jaren duikt de labelnaam met het uitroepteken en het bijbehorende zwart-oranje weer op. Zo brengt de Britse tenorsaxofonist Shabaka Hutchings sinds 2018 zijn muziek uit op Impulse. Hutchings, die geldt als een van de toonaangevende muzikanten in de nieuwe Britse jazz, is leider van drie bands: The Comet is Coming, Shabaka and the Ancestors en Sons of Kemet. De drie verschillen in stijl, aanpak en bezetting, maar pakken de muzikale lijn van Impulse op en zetten die voort.

Het onlangs verschenen vierde album Black to the Future van Sons of Kemet, waarop de band zich laat bijstaan door zowel vertegenwoordigers uit de avant-garde (Moor Mother) als de Londense grime (D Double E), is een voorlopig hoogtepunt in zijn werk. De combinatie van opzwepende Caribische en Afrikaanse ritmen, vurige sax en krachtige protestlyriek zet een muzikale traditie voort die zestig jaar geleden door Coltrane, Shepp en Albert Ayler is ingezet.

Sons Of Kemet: Black to the Future. Impulse/ Universal.

Diverse artiesten: Impulse Records – Music, Message and the Moment (4 lp’s of 2 cd’s). Impulse/ Universal.

Genius + Soul = Jazz

Ray Charles scoorde in 1961 de eerste en grootste hit voor Impulse! met de swingende souljazz van One Mint Julep, een nummer van het album Genius + Soul = Jazz. De titel verwijst naar The Genius of Ray Charles, het met orkest gemaakte album dat Charles in 1959 uitbracht voor Atlantic.

Het 60-jarige jubileum van Genius + Soul = Jazz, gemaakt onder leiding van Quincy Jones met een bigband, wordt gevierd met een fraaie nieuw gemasterde vinyl-editie. De kartonnen klaphoes glanst even fraai als het koper spettert. Met recht een klassiek geworden album.

Meer over