Joodse ziel is in 'musical' Tewje constant aanwezig

Tewje, naar Sjolem Alejchem, door Stichting Tewje en Hackesches Hof Theater. Chassé Breda. Tournee...

THEATER

Het is goochelen met de eenheid van tijd. Een moderne Westerse vrouw bezoekt Anatevka, het dorpje van Tewje de melkboer, de hoofdpersoon in de verhalen van Sjolem Alejchem. Of Tewje wel eens van de film en de musical Fiddler on the Roof heeft gehoord? Om zijn geheugen te activeren zingt ze een paar maten If I were a Rich Man. Tewje neuriet even mee, maar breekt het gezang dan bits af: nee, van die musical heeft hij nog nooit gehoord.

De melkboer is er wel trots op dat die Alejchem een vervolgroman over hem heeft geschreven. Over zijn relatie met God, over zijn problemen om geschikte huwelijkspartners voor zijn dochters te vinden, en over de golven van antisemitisme in Oost Europa. Maar van die Broadway-glitter moet de vrome jood niets hebben. Hij voelt zich meer op zijn gemak in het decor waar hij nu is geplaatst: een grote kale ruimte. Ook de taal die hij in deze voorstelling mag spreken bevalt hem beter: het jiddisch, zoals dat werd gesproken in de joodse gemeenschap in Midden-Europa.

De internationale co-productie Tewje draagt duidelijk de sporen van alle deelnemers. Voor het moderne Nederlandse publiek werd de vertelster geïntroduceerd die een eeuw terug in de tijd is gevlogen en met het boek van Sjolem Alejchem in de hand door het Russische dorpje loopt.

Hoofdrolspeler Mark Aizikovitch vertegenwoordigt de opleving van jiddische cultuur in Oost Europa. In 1990 kwam hij vanuit de Oekraïne naar Berlijn. Bij het Hackesches Hof Theater in het Scheunenviertel, de oude joodse wijk, trof hij een combinatie van de oude Oostduitse Brecht-traditie en liefde voor het joodse cultuurgoed.

Op de pui van de schouwburg wordt Tewje aangekondigd als een klezmer-musical. Een klein groepje muzikanten komt er regelmatig doorheen met de bekende melancholieke muziek, maar die swingende aanduiding is wat misleidend. Deze Tewje is een ernstig toneelstuk met muziek.

Gebrek aan humor breekt de voorstelling een beetje op. Alleen in een aardige variant op Als ik toch eens rijk was en een paar losse tussenzinnetjes breekt het wolkendek wat open. Ook de spelopvattingen van Brecht die door regisseur Seidemann worden gehuldigd zijn nogal storend. Elk woord wordt met een paar stevige gebaren en grimassen onderstreept. Gewoon lopen is er ook niet bij. Het is altijd hoorbaar sloffen of stampen. Vooral Yardeen Roos als de vertelster Puck mag zich wel wat inhouden. Zij lijkt zich tot een wel heel jeugdig publiek te richten voor wie alles dubbel moet worden uitgelegd.

Maar ondanks de bezwaren is Tewje een mooie productie. De droeve kanten van het joodse bestaan in Rusland aan het begin van de eeuw worden naar voren gehaald, zonder zielig te doen. De joodse ziel, nesjome, is constant aanwezig. Het is duidelijk dat deze melkboer alles overleeft.

Patrick van den Hanenberg

Meer over