InterviewPlatform Aanvang!

Jonge theatermakers trekken de stoute schoenen aan en solliciteren naar voorzitter Raad voor Cultuur

Met een sollicitatie voor de Raad voor Cultuur hopen drie jonge theatermakers subsidiegeld eerlijker te kunnen verdelen. Rosa Asbreuk, Lisanne van Aert en Freek Duinhof horen bij Platform Aanvang!, een actiegroep die discussieert over cultuur.

Rosa Asbreuk (gele broek), Freek Duinhof en Lisanne van Aert. Ze zijn leden van het Platform Aanvang!, dat solliciteert om de nieuwe voorzitter van de Raad voor Cultuur te worden.Beeld Pauline Niks

De sollicitatiebrief is vlak voor het weekend op de bus gegaan. Net op tijd, want maandag sloot de termijn om te reageren op de vacature van voorzitter van de Raad voor Cultuur. Het jonge actiecollectief Platform Aanvang! werpt zich zo op voor de baan van belangrijkste adviseur van het kabinet voor theater, muziek en alle andere kunsten.

In het kleine vlakkevloertheater Frascati 4 in Amsterdam lichten Rosa Asbreuk (29, theatermaker en zangeres), Lisanne van Aert (26, schrijver en theatermaker) en Freek Duinhof (27, dramaturg) de sollicitatie toe. Hun initiatief tekent de aanhoudende onvrede en frustratie in de kunstwereld over het subsidiestelsel – niet alleen bij jongeren en niet alleen in het theater. Het stelsel is misschien met de beste wil van de wereld ingericht, maar het werkt niet goed. ‘Waar het systeem de mens nu lijkt te vormen’, schrijven ze de sollicitatiecommissie, ‘zou de mens het systeem moeten vormen.’

Stap 1 is de politici die beslissen en de kunstenaars over wie het gaat dichter bij elkaar te brengen. ‘Nu heerst het gevoel dat ze alles ‘boven ons’ beslissen’, zegt Asbreuk. ‘We willen dat er mét ons wordt beslist. De afstand tussen de makers en de politiek is groot, met de Raad voor Cultuur ertussenin. Waarom kunnen wij zelf niet de raad zijn?’

Belangrijk om te vermelden is dat het in 2019 opgerichte Platform Aanvang! uit dertien kernleden bestaat en dat het drietal daar niet de leiding over heeft. Het laatste dat nu namelijk nodig is, menen ze, is hiërarchie. Het begint met het oude systeem afbreken en met z’n allen iets nieuws opbouwen, zegt Asbreuk. ‘We noemen dat de collectieve droom.’

Het overheidsstelsel met zijn vierjaarlijkse subsidieronden, te krappe begrotingen, adviescommissies en Haagse beleidsdoelstellingen is zo dwingend dat ‘we de controle kwijt zijn’, zegt Duinhof. Het moment is gekomen ‘om de macht terug te nemen van het systeem’.

Het gevaar is dat je gaat wij-zijdenken, zegt Aert. ‘Ik ben er klaar mee dat ik me steeds machtelozer voel. Voor je het weet voel je je steeds gedupeerd. Dat is niet goed. We willen eigenaarschap claimen over het veld waar ik nog veertig jaar in wil werken.’

Het bouwen aan de toekomst begon in maart op de Solidariteitsavond, tien dagen voor het culturele leven op slot ging. De grote gespreksthema’s in de cultuurwereld waren toen: eerlijke beloning voor de tienduizenden zzp’ers, een veilig sfeer bij gezelschappen en instellingen zonder seksuele intimidatie en machtsmisbruik, en het strijden voor diversiteit en inclusie bij de samenstelling van personeel, programma’s en tentoonstellingen.

Platform Aanvang! startte een petitie, met daarin de roep aan de minister van Cultuur om meer in kunst te investeren zodat ze op de thema’s stappen konden zetten. Onder hun pamflet Nederland maakt kunst, kunst maakt Nederland verschenen in korte tijd twaalfduizend handtekeningen, maar toen nam de pandemie het over.

Platform Aanvang! startte een petitie, met daarin de roep aan de minister van Cultuur om meer in kunst te investeren.Beeld Pauline Marie Niks

Bij het platform herinneren zich de actieavond als een ‘mythische gebeurtenis’. De basis van Platform Aanvang! is namelijk gesprekken voeren en die gebeuren sindsdien niet meer in levenden lijve, maar op Zoom. Ze hebben zich bij de situatie neergelegd en gaan door met discussiëren. De coronacrisis heeft veel kapotgemaakt, maar niet hun wil om ‘engagement om te zetten in acties’, zegt Aert. Zo veel mogelijk mensen bijeenbrengen en naar elkaar luisteren, plannen maken en verzinnen hoe je daar vorm aan kunt geven.

Het klinkt misschien niet opzienbarend, maar bedenk je dit, zegt Duinhof: ‘Iedere vier jaar is er een subsidieronde. Dan valt er iemand af en roepen we met z’n allen hard: nee! Daarna gaat iedereen hard werken om aan alle subsidievoorwaarden tegemoet te komen en valt het gesprek weer dood. We klagen nog altijd over de bezuinigingen van Zijlstra van tien jaar geleden. Maar we moeten niet meer terugkijken, maar juist een decennium vooruit.’

De sollicitatie klinkt als een poging om een van de acht stoelen aan de tafel van de Raad voor Cultuur te bemachtigen. Nee, beter is het te zien als een roep om een nieuwe tafel neer te zetten, zegt Asbreuk. Het is niet zo dat Platform Aanvang! een motie van wantrouwen tegen de Raad voor Cultuur indient – ‘Ze leveren geen slecht werk’ – het is meer dat de bestuurders en hun adviseurs gevangenzitten in eenzelfde logica.

Tekenend daarvoor is het woord ‘overaanbod’ dat al enige tijd woede opwekt in de theaterwereld. De Raad voor Cultuur wees er op basis van wat slechtere zaalbezettingcijfers op dat er misschien wel te veel voorstellingen worden gemaakt. Dan keer je de boel om, zegt Asbreuk. ‘Je kunt ook zeggen dat er sprake is van ‘ondervraag’, zoals regisseur Eric de Vroedt opperde tijdens de Solidariteitsavond.’

In het cultuuronderwijs is in de loop van deze eeuw flink gesnoeid, zegt Duinhof. Geen wonder dan dat de mening over cultuur in de samenleving dan verandert. Het terugbrengen van kunst in de klas is een speerpunt van Plaform Aanvang! Ook al is er nooit een eenvoudig sommetje te maken: zoveel lesuren levert zoveel theaterbezoek op. ‘Alles is zo resultaatgericht’, zegt Aert. ‘Wat wij doen is herwaardering vragen voor het proces. De exacte uitkomst weten wij ook nog niet.’

Volgens het platform is er de afgelopen jaren veel gesnoeid in het cultuuronderwijs.Beeld Pauline Marie Niks

Tweede pakket

Met een tweede pakket voor cultuur van 482 miljoen euro heeft minister Ingrid van Engelshoven vrijdag de roep om noodsteun in de coronacrisis voorlopig bezworen. Maar de discussie over de gebreken van het subsidiesysteem gaat in volle hevigheid door. Tweede Kamerleden met de cultuurportefeuille spreken erover op 7 september in een mede door Platform Aanvang! georganiseerd debat tijdens het Theaterfestival in Amsterdam.

Adviesrol

De Raad voor Cultuur adviseert het kabinet bij alle vragen over kunstbeleid én over de vierjaarlijkse toekenning van subsidies voor de belangrijkste culturele instellingen. In november vertrekt Marijke van Hees (oud-PvdA-cultuurwethouder van Enschede) als voorzitter van de raad. Haar termijn van vier jaar viel vrijwel geheel samen met het ministerschap van Ingrid van Engelshoven (D66). De raad is sinds 1995 de opvolger van de Raad voor de Kunst, die na de oorlog is opgericht toen het kunstsubsidiestelsel voor het eerst gestalte kreeg. In de jaren zeventig hadden acteurs en musici de raad graag omgevormd tot een kunstenaarsparlement. De sollicitatiebrief van Platform Aanvang! – vanaf vandaag te lezen op de website van Theaterkrant – staat zo bezien in een traditie.