Jonathan Meese en Jörg Immendorff

In zijn zelfportretten en performances ontpopt kunstenaar Jonathan Meese (1970) zich tot godheid of weerwolf, tot monster, Mr. Joker of superheld. Maar in de dubbeltentoonstelling met Jörg Immendorf in De Hallen in Haarlem heeft Meese zijn donkere kant opzij geschoven met een serie ingetogen portretten in snelle lijnen en vegen. Het is een eerbetoon aan zijn held en leermeester Immendorff die grotendeels is verlamd vanwege een dodelijke spierziekte. Over vriendschap en liefde gaan de schilderijen, zegt Meese, en daarin past voor het eerst geen agressie. 'Immendorff is een god.'

Haarlem, De Hallen (Grote Markt 16), t/m 26 februari; di t/m za 11-17u zo 12-17u. Tel. 023-5115775 (www.dehallen.com).

Hij is wild, jong en een romanticus van het inktzwarte soort. Pardon. De kunstenaar is jong en ondanks zijn fikse haarbos het tegenovergestelde van wild. Maar in zijn zelfportretten en performances ontpopt hij zich tot godheid of weerwolf, tot monster, Mr. Joker of superheld. 'Je moet ervoor uitkijken de kunstenaar te verwarren met zijn werk', vindt Jonathan Meese (1970), in Haarlem gearriveerd voor een dubbeltentoonstelling met Jörg Immendorff. 'Kunst heeft zijn eigen ongekende wetten, schoonheid en visioenen. De kunstenaar is slechts dienend.'

Een 'culturele duiveluitdrijver' werd hij eerder genoemd. Geen gekke term voor een kunstenaar die in zijn werk de hele wereldgeschiedenis overhoop haalt en zich met evenveel gemak laat inspireren door Nietzsche en Marquis de Sade als door Picasso, porno, cartoons en B-films. Zelf ziet hij het anders: 'Ik noem mezelf een volkskunstenaar. Ik ben een fundamentele kunstenaar die werkt met basisgevoelens, met emoties als liefde en haat, hebzucht, macht en politiek. Heftige en pathethische levensthema's inderdaad, maar het leven is nu eenmaal pathetisch.'

Zijn gothic-reputatie is hem vooruitgesneld, maar in Haarlem heeft Meese zijn donkere kant opzij geschoven met een serie ingetogen portretten in snelle lijnen en vegen. Het is een eerbetoon aan zijn held en leermeester Jörg Immendorff die grotendeels is verlamd vanwege een dodelijke spierziekte. Tot voor kort zat hij nog in een rolstoel en kon hij zijn schildersassistenten nog aanwijzingen geven. Inmiddels gaat hij zo hard achteruit dat hij amper nog kan spreken.

'Het was de bedoeling om samen een tentoonstelling te maken, maar dat lukte niet meer. Ik heb nu een zaal aan Immendorff gewijd, het voelde als een plicht hem te portretteren.' Over vriendschap en liefde gaan de schilderijen, zegt Meese, en daarin past voor het eerst geen agressie.

Picasso, Matisse, Balthus, Francis Bacon, Vincent Van Gogh: Meese is niet vies van traditie en van bewondering voor zijn voorgangers. 'In de kunst geef je de fakkel en je kracht door aan de volgende generatie, die deze op zijn beurt weer doorgeeft aan de daaropvolgende. Althans, zo zie ik het. Voor mij zijn die voorgangers goden. Picasso is een god, Immendorff is een god. Hopelijk ben ik de volgende in de keten.'

In de energieke Jörg-ode neemt Meese alvast een voorschot. We zien de meester, gekluisterd aan een rolstoel, respectievelijk als paus, als Dracula, als egyptische farao, profeet en monnik, met onafscheidelijke bril en sigaret. Meese zelf duikt aanvankelijk op achter zijn rug als houterig kinderpoppetje, als onbetekenende marionet en slippendrager, totdat hij levensgroot naast hem staat en uiteindelijk met zijn held versmelt.

Het typeert de romantische inborst van Meese: hij pleegt geen vadermoord, maar gaat verder, neemt de energie over. 'Zo moeilijk was het', vertelt Meese, 'om geen zwakte te tonen, om een doodzieke, oersterke vriend respect te geven, dat mijn moeder op haar beurt tijdens het schilderen achter mij stond, om me te steunen.'

Slechts één werk is te zien als een product van samenwerking: een knalrode orakelboom met hakbijl en Hitler-beeldjes, skeletachtige gedrochten en realistische Arabieren. 'Een symbool van niet-begrijpen', noemt Meese deze hedendaagse Toren van Babel, 'van agressie en gevaar.' Een laatste poging van Immendorff om vanuit zijn ziekbed de maatschappij te bekritiseren en te waarschuwen? Meese: 'Ik geloof zelf niet dat kunst een sociale boodschap heeft. Ik vind wel dat de kunst in gevaar is, voorspelbaar en oppervlakkig is geworden. Kunst moet weer over grote emoties gaan, nieuwe ideeën en visioenen opwerpen, mysterieus zijn. Kunstenaars moeten er weer voor 100 procent tegenaan. Wat dat betreft is Immendorff een geniale leermeester.'


Haarlem, De Hallen (Grote Markt 16), t/m 26 februari; di t/m za 11-17u zo 12-17u. Tel. 023-5115775 (www.dehallen.com).

Meer over