John Adams laat koe luid loeien

John Adams..

PLATEN: KLASSIEK

laat koe

luid loeien

John Adams: Gnarly Buttons, John's Book of Alleged Dances. Kronos Quartet, London Sinfonietta o.l.v. John Adams. Nonesuch 7559-79465-2.

Met Steve Reich was John Adams vorig jaar een van de jubilerende componisten van het label Nonesuch. Reich werd gelauwerd met een fraaie box met tien cd's waarop het resultaat van dertig jaar componeren is vastgelegd. Voor John Adams, die in 1997 vijftig werd, lag een soortgelijke box in het verschiet, maar die is voorlopig uitgesteld. Liefhebbers moeten het zolang doen met de cd Gnarly Buttons, die alleen al opvalt door de close-up van een zeer nieuwsgierig ogende koe op de cd-hoes.

Inderdaad loeit ze ook even luidkeels in het tweede deel van Gnarly Buttons, ter ere van het ensemble London Sinfonietta en de Britse klarinettist Michael Collins, waarvoor het werk is geschreven en die het in première brachten toen de gekke-koeienziekte in Engeland hoogtij vierde. Op die manier breekt even de dagelijkse realiteit door in een verder abstract werk. Ook los van dit incident slaagt Adams er wonderwel in autobiografie, Amerikaanse traditie en abstracte (dans)vormen te vermengen in een even speels als ambivalent verloop.

Is Adams' muziek op het eerste gehoor ongecompliceerd en opgewekt van toon, in de ritmiek en stemvoering blijft hij de luisteraar net aldoor een stapje voor, door met een verbluffende wendbaarheid een onverwachte richting in te slaan of hem met een nieuwe inval te verrassen.

Zo is vooral John's Book of Alleged Dances voor en door het Kronos Quartet een verrukkelijke verzameling dansen waarvoor de danspassen nog moeten worden bedacht. Adams baseert zich op het rijke verleden van de Amerikaanse amusementsmuziek, de specifieke kwaliteiten van de leden van het Kronos Quartet (met de 'fearless fiddler' David Harrington en de fijngepenseelde cellomelodieën van Joan Jeanrenaud) en de 'prepared piano' van John Cage. Een bandopname met de droge tok-krakgeluiden van de bewerkte pianosnaren fungeert als een vijfde stem. De combinatie met de al even droge pizzicatogeluiden van de strijkers levert een swingende, maar niet na te tellen ritmische basis op.

Dat de leden van het Kronos Quartet de Alleged Dances met humor en perfectie uitvoeren, is met hun standaard bijna vanzelfsprekend.

Emerson String Quartet, werken van Edgar Meyer en Ned Rorem. DG 453 506-2.

Naast het Kronos Quartet zijn er nog meer strijkkwartetten die een maatstaf stellen voor de uitvoering van nieuwe muziek. Het in 1976 opgerichte Emerson String Quartet, vernoemd naar de Amerikaanse filosoof Ralph Waldo Emerson, maakte onder meer naam met zijn Bartókuitvoeringen. De nieuwe cd die bij DG verscheen, bevat werk van twee relatief onbekende Amerikaanse componisten.

Edgar Meyer (jaargang 1960) componeerde een strijkkwintet waarbij hij zelf de contrabaspartij voor zijn rekening neemt. Hoewel zijn kwintet aanvankelijk eenzelfde elegantie en swing lijkt te hebben als het strijkkwartet van Adams en het Emerson String Quartet een bevlogen pleidooi houdt, mist het toch de frisheid en oorspronkelijkheid van The Alleged Dances.

Boeiender is het het Vierde strijkkwartet van Ned Rorem, een componist die er al driekwart eeuw op heeft zitten en onder meer ruim honderd liederen schreef, drie symfonieën, vier pianoconcerten, zes opera's en veertien boeken, waaronder dagboeken. Hij studeerde bij Aaron Copland, trok eind jaren veertig naar Marokko en Parijs, waar hij bij Arthur Honegger studeerde. Zijn Vierde strijkkwartet uit 1994 is een 'schilderijententoonstelling' van tien schilderijen van Picasso. Rorem verklankt ze in een stijl die zowel trekken heeft van Bartók, als van het Oost-Europese gevoel voor dramatiek en van Amerikaanse, wat sentimenteel aandoende lyriek.

Bach to the Future: Safri Duo met werken van Nrgård, Reich, Siegel en Ter Veldhuis m.m.v. het Danish National Radio Symphony Orchestra o.l.v. Thomas Dausgaard. Chandos CHAN 9645.

Slagwerkers hebben de pech dat J.S. Bach geen gezaghebbend stel suites of preludes voor dat instrumentarium heeft geschreven. De twee Deense slagwerkers Uffe Savery en Morten Friis, die samen het Safri-duo vormen, brachten bij Chandos al eerder een cd uit met transcripties van Bachs Franse en Engelse suites.

Op hun nieuwe cd, Bach to the Future, staan bewerkingen van drie preludes uit het Wohltemperiertes Klavier I door landgenoot Per Nrgård. Licht kitscherig, maar ook oorspronkelijk door de subtiele accentverschuivingen in de structuur en het eigentijdse idioom dat er doorheen sijpelt.

Verder betoont de cd zich schatplichtig aan het minimalistisch erfgoed uit de jaren zestig en zeventig. Niet alleen in de stukken van Steve Reich, Nagoya Marimbas en Music for Pieces of Wood, ook in het Goldrush Concerto van Jacob ter Veldhuis laten zich in de pulserende akkoordherhalingen invloeden van de minimal music gelden.

Maar terwijl John Adams op dansante wijze zijn minimal-verleden in een stijl verwerkt die hem op alle momenten eigen is, vraag je je bij Ter Veldhuis af waar je die muziek eerder hebt gehoord. En bij al dat gezoek naar referenties en voorbeelden rijst het vermoeden dat Ter Veldhuis zelf er niet bij is.

Pay-Uun Hiu

Meer over