INTERVIEW

Joanna Newsom: 'Het malle kruidenvrouwtje met die knotsgekke stem'

Met haar nieuwe album Divers bewijst de Amerikaanse Joanna Newsom zich definitief als belangrijk singer-songwriter. Haar bijzondere stemgeluid bekoort de een en ergert de ander. Vraag haar niet uit te leggen wat ze met haar liedjes bedoelt. Deden wij dus toch.

Gijsbert Kamer
Joanna Newsom. 'Praten over de betekenis van mijn teksten en muziek is als het uitleggen van een mop. Natuurlijk wil ik met Divers iets uitdrukken, maar ik vind het echt moeilijk om over te praten.' Beeld
Joanna Newsom. 'Praten over de betekenis van mijn teksten en muziek is als het uitleggen van een mop. Natuurlijk wil ik met Divers iets uitdrukken, maar ik vind het echt moeilijk om over te praten.'Beeld

Een gesprek met de Amerikaanse zangeres Joanna Newsom is lastig. Niet omdat ze onaardig is of moeilijk te benaderen. Nee, de 33-jarige vrouw die zich keurig op het afgesproken tijdstip meldt in het etablissement in het trendy Londense Shoreditch, blijkt uiterst vriendelijk en praat voluit.

Alleen heeft ze ook tijdens deze ontmoeting moeite met het duiden of zelfs maar enigszins toelichten van haar eigen werk. Zo was het acht jaar geleden toen haar wonderschone, met strijkers opgetuigde album Ys verscheen, zo is het nu weer.

'Praten over de betekenis van mijn teksten en muziek is als het uitleggen van een mop', zegt ze. 'Natuurlijk wil ik met Divers iets uitdrukken, maar ik vind het echt moeilijk om over te praten. Als het zo eenvoudig was, had ik de plaat niet hoeven maken.'

Om na een korte stilte en een slokje thee te vervolgen: 'Maar daar heb je natuurlijk niet veel aan.'

Belachelijk productief

Divers heet haar vierde album. Het volgt vandaag op het vijf jaar oude Have One On Me. Dat was een driedubbelaar met een totale lengte van ruim twee uur. 'Ik was in die tijd belachelijk productief. Na Ys, dat heel zorgvuldig geconstrueerd was, met nummers van meer dan een kwartier die zich als minisymfonieën ontvouwden, was ik lang op tournee. In die tijd stapelden de liedjes zich langzaam op in mijn hoofd.'

Dat waren liedjes die de naam Joanna Newsom definitief plaatsten tussen de allergrootste singer-songschrijvers van haar generatie. Ten tijde van haar debuut Milk Eyed Mender uit 2004 werd ze nog beschouwd als een beetje verknipte vertegenwoordiger van de toen opkomende freak-folk beweging. Maar de fraaie breed uitwaaierende strijkersarrangementen van Van Dyke Parks op Ys, dat twee jaar later verscheen, verraadden ook interesse in klassieke muziek.

Centraal op al haar platen, ook op Divers, staat het geluid van haar harp, een instrument dat ze sinds haar kinderjaren bespeelt. 'Daar was ik dan', zegt ze lachend. 'Een jonge vrouw van vroeg in de 20 met een harp, die omging met wat toch de buitenbeentjes uit de alternatieve popmuziek waren: Will, Bill en Devandra', zegt ze, verwijzend naar Will Oldham, Bill Callahan en Devandra Banhart.

Wereldvreemde tante

'Dat meisje met de harp, zingend over mythische en mystieke figuren. Het oordeel was gauw geveld. Ik was een excentrieke wereldvreemde tante. Het malle kruidenvrouwtje met die knotsgekke stem. Ik kon geen stuk over mezelf lezen zonder dat er elfjes, Tolkien en andere sprookjes in voorkwamen. Dat heb ik altijd zo stom gevonden.'

Newsom verheft haar stem en voegt eraan toe: 'Dat lees je over mannen nou nooit, als die voor inspiratie een beetje verder graven in de geschiedenis. Die heten dan intellectueel en hun muziek is eclectisch. Ik ben gewoon een naïeve wereldvreemde tante. Dat stoort me nog altijd.'

Maar, beaamt ze, ze heeft natuurlijk ook een opvallende stem. Hoog, soms wat afgeknepen maar altijd loepzuiver. Een stem om van te houden of te haten, zoals die van Sandy Denny en Kate Bush, twee zeer door Newsom bewonderde vrouwen. 'Als derde zou ik daar Joni Mitchell aan willen toevoegen. Ik weet wel: iedere een beetje eigenwijze zangeres wordt met haar vergeleken, maar voor Divers is ze wel degelijk belangrijk geweest. Vooral dat merkwaardig volle en toch sobere geluid op haar plaat Blue heb ik uitvoerig bestudeerd, voordat ik de studio in ging.'

Divers is een wonderschone plaat geworden, waarop Newsom behalve op harp ook op piano en zelfs Wurlitzerorgel te horen is. 'Ik heb veel onderweg gecomponeerd in hotels en in tijdelijke woningen. Daar stond natuurlijk geen harp. Dus kroop ik achter de piano. Maar de harp blijft mijn grote muzikale liefde. Als ik erachter plaatsneem, kan ik echt helemaal van de wereld raken.'

De muziek op Divers klinkt gevarieerder dan haar voorgangers. Er zit afwisseling in tempo's en stemmingen. Een liedje als Leaving the City is voor Newsoms doen een betrekkelijk conventioneel popliedje, terwijl ze in een nummer als Goose Eggs nadrukkelijk afstand neemt van het voor haar typerende akoestische geluid.

En dan is er opnieuw die uit duizenden herkenbare stem, die nu warmer en voller klinkt dan voorheen. 'Ik ben zowel in de hoogte als met lage noten beter geworden. Volgens mij heb ik er de laatste jaren een octaaf bij gekregen. Kun je dat horen?'

Zeker. Het meisjesachtige is er nu voorgoed af. De muziek op Divers is van een bijzondere schoonheid. Complex zoals het beste werk van Kate Bush en toch toegankelijk. De nummers vormen ondanks de verschillende klankkleuren een eenheid. Alsof het ene liedje uit het andere voortkomt.

Inherent Vice

Joanna Newsom heeft sinds ze zeven jaar geleden de van Saturday Night Live bekende acteur Andy Samberg leerde kennen veel 'mensen uit de tv- en filmwereld ontmoet'. Ze raakte bevriend met filmregisseur Paul Thomas Anderson (Boogie Nights, Magnolia). 'Hij vroeg me of ik wilde meedoen aan zijn nieuwe film, naar het boek Inherent Vice van Thomas Pynchon. Een geweldig boek. Die broeierige jarenzeventigsfeer fascineert me al mijn hele leven. Net als de muziek uit die tijd van Joni Mitchell, Mickey Newbury en Harry Nilsson.' Newsom werkte toen al aan haar nieuwe plaat en was juist teruggekeerd naar het werk van voornoemde muzikanten. 'Want ik wilde dat typische maar moeilijk te benaderen jarenzeventiggeluid herscheppen.' Anderson vroeg haar eerst voor de kleine rol van Sortilège, maar voerde haar uiteindelijk ook op als verteller. 'Ik zet daarin een stem op die net iets aanstelleriger klinkt dan normaal. Eigenlijk klink ik precies als de wereldvreemde sprookjesfee die veel mensen in mijn muziek horen. Paul koos me er juist om uit, maar toen ik mezelf terughoorde, begreep ik beter waarom veel mensen mijn stem niet kunnen uitstaan.'

Angst dat alles verloren gaat

Zelf vergelijkt Newsom het met een estafetteloop. 'Elk liedje geeft een stokje door aan het volgende. Ik heb vooral erg gepuzzeld op de harmonische verhoudingen in elk nummer. Bepaalde wendingen komen in iets andere vorm terug in een volgend liedje. De volgorde van de liedjes stond van tevoren vast. Zonder het ene kon het andere eigenlijk niet ontstaan. En ineens bleek er ook plek voor een folkliedje dat ik al jaren zong.'

Newsom doelt op het nummer Same Old Man, dat ooit op de plaat werd gezet door de New Yorkse folklegende Karen Dalton. Zij verkeerde in de jaren zestig in dezelfde scene in Greenwich Village waarin ook Bob Dylan verkeerde. De wijk, waar Newsom enige tijd woonde met haar huidige echtgenoot, komiek-acteur Andy Samberg.

In de door Paul Thomas Anderson geregisseerde videoclip van het raadselachtig getitelde Sapokanikan zien we Newsom door de Village dwalen. Biedt de buurt rond Washington Square misschien een sleutel tot de thematiek waar Newsom zo geheimzinnig over doet?

'Voordat jullie Nederlanders de Village innamen', zegt ze lachend, 'woonden er de zogeheten Lenape-indianen. Daar is nauwelijks nog iets van te zien, op een heel klein dingetje na bij Bleecker Street en 6th Avenue. Dat fascineert me. Dat ergens onder of achter een plek waar je dagelijks langskomt een stuk geschiedenis verborgen zit, waar nu niks meer van te zien is. Het idee dat alles verloren gaat of liever gezegd de angst daarvoor, speelt in heel wat liedjes op Divers een rol.

Joanna Newsom. Beeld
Joanna Newsom.Beeld

Verlies van een herinnering

'Ik woon nu weer in Los Angeles en heb New York zoals dat heet achter me gelaten. Het zit nu alleen nog in mijn hoofd. Maar wat blijft ervan hangen en wat zal ik vergeten? Over dat soort dingen denk ik veel na. Wat maakt dat iedereen zich wel een gedicht van Shelley herinnert maar niet het gelijknamige van zijn tijdgenoot Horace Smith? Zijn Ozymandias is veel mooier, maar niemand die het kent. Dat soort dingen kan me wanhopig maken.'

Ozymandias van beide vroeg 19de-eeuwse dichters komt ook voor in Sapokanikan, omdat het volgens Newsom eenzelfde soort verlangen naar iets wat niet meer bestaat uitdrukt als de zangeres op haar album Divers probeert onder woorden te brengen.

'Nu zitten we toch een beetje te duiden', zegt Newsom. 'Nou, vooruit: angst voor verlies is inderdaad een onderliggend thema van de plaat. Het verlies van een liefde, maar ook van een herinnering. Door ergens echt in te duiken, ga je de dingen anders zien. Niets is dan wat het op het eerste gezicht leek.'

Gewichtig

Newsom heeft zich heel erg in de geschiedenis van Washington Square verdiept, waar ze even met Samberg woonde, vertelt ze. 'Daar zie je op straat niks meer van terug. Wat ik met mijn liedjes probeer, is iets van die ten onrechte vergeten geschiedenis op te roepen.'

Maar, zegt Newsom bijna verontschuldigend, 'je hoeft verder niet zo in die teksten te duiken, hoor. Je mag het ook gewoon mooie muziek vinden. Ik haat het om zo gewichtig te doen. Aan de andere kant zit er wel meer achter elk liedje dan zomaar een ervaring die ik met de luisteraar wil delen.'

Alleen heeft ze er niet altijd zin in om over de mogelijke betekenis van haar muziek te praten. 'Dat is raar, ik geef het toe. Dit is een van de eerste interviews over mijn nieuwe plaat. Ik wil er graag over praten, maar vind het tegelijkertijd ook weer zonde. Het is een cliché van jewelste, maar echt: de luisteraar moet het zelf maar uitzoeken. Ik heb je al meer verteld dan ik van plan was.'

Dat bedoelt ze niet onaardig, haast ze zich eraan toe te voegen wanneer ze opstaat en met uitgestoken hand het gesprek beëindigt. 'Maar kunstenaars die hun werk gaan uitleggen, wantrouw ik als de pest. En nu zit ik het bijna zelf te doen.'

Joanna Newsom: Divers. Drag City/V2.

Joanna Newsom speelt op 7/11 in TivoliVredenburg in Utrecht.

Kim Keever Kunst

Op de hoes van Divers staat een kunstwerk, Wildflowers 52i, van de door Joanna Newsom bewonderde Kim Keever. Zijn werk bestaat uit foto’s van een soort aquariums waarin hij zelf mini-universums creëert. Zijn het planten of dieren die in het gekleurde water leven? Kijken we naar iets van voordat het menselijk leven op aarde ontstond of zijn het post-apocalyptische landschappen die onder water gelopen zijn. ‘Allemaal vragen die mij fascineerden toen ik aan Divers begon. Is wat we zien echt, of eerder het resultaat van onze verbeelding?’

Meer over