Film

‘Jezus Christus, Paul Verhoeven!’: pikante kloosterseks met lesbische nonnen zorgt voor reuring in Cannes

Un parfum de scandale à Cannes’, profeteerde de Franse nieuwszender BFM alvast, voorafgaand aan de wereldpremière van Benedetta van Paul Verhoeven. En zo geschiedde.

Paul Verhoeven met Virginie Efira en Daphne Patakia in Cannes. Beeld AP
Paul Verhoeven met Virginie Efira en Daphne Patakia in Cannes.Beeld AP

De Gouden Palm-competitie in Cannes is niet compleet zonder ten minste één schandaalfilm met felle voor- en tegenstanders, liefst geregisseerd door een rasprovocateur. En Paul Verhoevens ironisch religieuze, gewelddadige en seksuele drama over de non Benedetta Carlini, die in de 17de eeuw door de kerkleiding werd berecht, voldoet in die behoefte.

‘Jezus Christus, Paul Verhoeven!’, kopt het Amerikaanse filmblad Variety. ‘Lesbische nonnen en pikante kloosterseks maken Benedetta hét gespreksonderwerp van Cannes.’ Ook een attribuut uit de film, het door een van de nonnen tot dildo gesneden houten Mariabeeldje, maakte meteen online furore. Hopelijk straks te koop als merchandise, grapt een Engelse filmcriticus.

In de middag voor het premièrecircus losbarst maakt Verhoeven, die volgende week 83 wordt, wat tijd vrij voor de Nederlandse pers, in een hotel aan de Croisette. Hoopt hij zelf dat de film iets van een schandaal veroorzaakt?

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

‘Nee’, zegt de regisseur beslist, ‘en dat weet je eigenlijk ook niet van tevoren. Mensen geloven dat dan nooit. Maar toen wij dat shot met Sharon (Stone, red.) in Basic Instinct draaiden, dachten we ook niet dat er nou zoveel bijzonders mee aan de hand was. Niemand van het montageteam dacht: o, dat wordt twintig of dertig jaar later nog besproken. Dat is de waarheid.’

De houten Mariadildo, legt hij uit, is in die zin historisch dat vrouwen in de 17de eeuw wel werden gestraft voor lesbische liefde, maar pas op de brandstapel belandden als er was gebruikgemaakt van een ‘instrument’, zo staat het ook vermeld in Benedetta van historica Judith Brown, het boek dat als inspiratie diende voor het scenario. En Verhoeven wilde graag een brandstapel in zijn film. ‘Voor dat Jeanne d’Arc-gevoel.’ Het attribuut is functioneel, ook voor de plot. ‘Er zíjn meerdere lesbische vrouwen verbrand, nietwaar? Dat staat ook in het boek.’

Verhoeven zegt het met open blik, alsof hij de consternatie werkelijk niet zag aankomen. Maak je een film over de historische non die haar Jezusvisioenen en (al dan niet) spontane stigmata-bloedingen inzet om de macht te grijpen in het klooster en vervolgens wordt berecht omwille van haar lesbische liefde... En dan vallen de mensen over dat éne dingetje. Tegelijk schittert er ook iets van spot of plezier in zijn blik, als hij meldt dat de filmcriticus van Le Figaro gechoqueerd was. ‘Is een rechtse krant, geloof ik. Le Monde is heel positief.’

De Belgische actrice Virginie Efira (44) speelt de hoofdrol in zijn film als de door woeste visioenen en plotse bloedingen geplaagde Benedetta, die zich aangetrokken voelt door de jonge non Bartelomea. De berekenende abdis (Charlotte Rampling) raakt in conflict met de nieuwe attractie Benedetta, die weliswaar profijtelijk kan zijn voor het Toscaanse vrouwenklooster, maar als ‘Jezus’ bruid’ ook meer en meer macht verwerft. De naderende pestepidemie drijft de boel op de spits.

Benedetta, vanaf dit weekend al te zien in de Franse bioscopen, liep twee jaar vertraging op. Eerst vanwege fysieke ongemakken van de regisseur, kort na de opnamen, en vervolgens was er het virus dat het festival van 2020 torpedeerde.

‘Een beetje vervreemdend is het wel, omdat ik alweer met andere dingen bezig ben. Ik heb een uurtje van Benedetta teruggekeken, om er weer in te komen.’ Of het beviel? Hij grijnst. ‘Ja, ik vond het heel goed.’

Een Nederlandse scenarist ‘met wie ik veel heb gewerkt’ gaf hem het Benedetta-verslag uit 1986 van de gerenommeerde Amerikaanse historicus Judith Brown, zegt Verhoeven een dag na de première tijdens de persconferentie in het festivalpaleis. Dat was natuurlijk de 85-jarige Gerard Soeteman (Turks Fruit, Soldaat van Oranje en Zwartboek), maar hij haalde zijn naam van het scenario van de film toen bleek dat Verhoeven – naar Soetemans mening – te veel aandacht had voor het seksleven van de non.

Onnodig, zou je nu zeggen. Benedetta blijkt, meer dan die gevreesde nonnensoftseksperiodefilm, vooral een humorvol spektakel over de mate waarin de mens ‘Gods wil’ almaar buigt naar de omstandigheden. Verhoeven plaatst het door de kerk aanbevolen lijden en zelfkastijden (‘Je grootste vijand is je lichaam!’) recht tegenover het zo zondig geachte lichamelijk genot, onderwijl strooiend met fantastische, soms Flesh+Blood-waardige visioenen.

Uitgerekend The New York Times stelt Paul Verhoeven dan toch die ene vraag, in de volle perszaal.

Het dagblad dat twee jaar geleden in Cannes nog Quentin Tarantino uit de tent lokte, door te vragen waarom Margot Robbie als het enige vrouwelijke hoofdpersonage Sharon Tate zo weinig te zeggen had in Once Upon a Time in... Hollywood, waarop de Amerikaanse cineast venijnig siste: ‘Ik verwerp uw hypothese.’

Nu wil de afgevaardigde filmreporter van de New Yorkse krant graag weten hoe het zit met die scène waarin een Maria-beeldje wordt ingezet ‘als seksueel hulpstuk’. Of de Nederlander dat specifieke moment in Benedetta kan toelichten?

‘Je zag de film toch?’, reageert Verhoeven.

Benedetta-producent Saïd Ben Saïd serveert bekwaam af. ‘Zal ik je anders het storyboard toesturen?’

Hoofdrolspeler Virginie Efira valt even later bij als er wordt gevraagd naar de naaktscènes. ‘Seksualiteit ís een interessant onderwerp. Weinig regisseurs weten hoe je dat in beeld moet brengen, maar Paul Verhoeven wel. Die heeft dat altijd geweldig gedaan, al sinds hij begon met films maken. En alles verliep aangenaam op de set als de kleren uitgingen.’

De Palmcompetitie lijkt nog lang niet beslist, in het eerste weekend van het twaalfdaagse festival. Maar Scandinavië is alvast sterk vertegenwoordigd, met twee films die met enige armslag onder de noemer ‘romantische komedie’ kunnen worden geschaard: Joachim Triers The Worst Person in the World, vol dertigersproblematiek in hedendaags Oslo en met een sprankelende hoofdrolspeler (Renate Reinsve), plus het claustrofobische Compartment No. 6 van Juho Kuosmanen, waarin een Finse archeoloog haar treincoupé moet delen met een zeer onbeschaafde Rus.

Veel grote namen presenteren hun werk pas in tweede festivalhelft, onder wie de Iraanse Oscarwinnaar Asghar Farhadi en eerdere Palmwinnaars als de Fransman Jacques Audiard en de Thai Apichatpong Weerasethakul.

Ondertussen is het festival druk met viruspreventie. Na geruchten over uitbraken onder de festivalbezoekers, werd officieel naar buiten gebracht dat er geen clusterbesmettingen zijn vastgesteld en het aantal besmette bezoekers vooralsnog beperkt blijft tot zo’n zes per dag.

Wel moet de door de Franse media vooraf als dé ster van het bal aangekondigde actrice Léa Seydoux haar komst naar het festival uitstellen, of zelfs afzeggen. Maar zij liep het virus buiten Cannes op. Seydoux treedt op in drie competitiefilms, waaronder het historische drama The Story of My Wife van de Hongaarse Ildikó Enyedi met mede-hoofdrolspeler Gijs Naber. Mogelijk moet de Nederlandse acteur aanstaande woensdag toch solo over de rode loper.

Bescherming

Nadat Sean Penns toondove oorlogsdrama The Last Face uit 2016 nog voordat de cast de rode loper opging al massaal werd bespuugd door de critici te Cannes, besloot de festivalleiding dat de films meer ‘beschermd’ dienden te worden. Voortaan mocht er pas ná premières worden gerecenseerd. Dit jaar is regisseur Penn terug met zijn familiedrama Flag Day, waarin hij samen met dochter Dylan en zoon Hopper acteert. Een lauwe en aanstellerig geacteerde film, oordeelden de critici pal na de première. Maar de gang over de rode loper was vrolijk.

Meer over