beeldvormers

Je zult je roem maar te danken hebben aan een foto van een gebeurtenis die je je niet kunt herinneren

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: het trauma van een babyfoto.

Spencer Elder werd in 1991 als baby in een zwembad gefotografeerd voor de albumhoes van Neverland. Deze foto liet hij 25 jaar later maken.  Beeld John Chapple / SplashNews.com/ ANP
Spencer Elder werd in 1991 als baby in een zwembad gefotografeerd voor de albumhoes van Neverland. Deze foto liet hij 25 jaar later maken.Beeld John Chapple / SplashNews.com/ ANP

Hoe een heel leven in het teken kan staan van één foto. En hoe tragisch dat kan uitpakken. Dat is het verhaal van de 30-jarige kunstenaar Spencer Elden uit Los Angeles. In 1991 verscheen hij als blote baby op de cover van Nevermind, het beroemde album van de Amerikaanse grungerockband Nirvana. Het destijds 4 maanden oude jongetje (dopneusje, bol buikje, piemeltje) zweeft in het blauwe water van een zwembad en lijkt te kijken naar een dollarbiljet dat vastzit aan een vishaakje, net buiten zijn bereik. Er zullen weinig mensen zijn die het beeld niet kennen: Nevermind ging wereldwijd meer dan 30 miljoen keer over de toonbank.

Elden, de letters ‘Nevermind’ op zijn borst getatoeëerd, leefde de afgelopen dertig jaar in de wetenschap dat hij heeft bijgedragen aan een bijzonder project. Hij kan zich er alleen niets van herinneren. Fotograaf Kirk Weddle fotografeerde hem met toestemming van zijn ouders, die 200 dollar kregen. De platenmaatschappij vreesde dat het piemeltje voor ophef zou zorgen, maar zanger Kurt Cobain wilde alleen óf deze foto óf een sticker eroverheen met de tekst: ‘Als je hierdoor gechoqueerd bent, moet je wel een stiekeme pedofiel zijn’. Laat maar, besloot de platenmaatschappij.

In 2006 liet Elden zich opnieuw onderwater fotograferen ter ere van het 15-jarige jubileum van het album, en tien jaar later deed hij dit nogmaals. Bij het verschijnen van die laatste foto (zie hierboven) vertelde hij aan de New York Post: ‘Ik zei tegen de fotograaf: ‘Laten we het naakt doen’. Maar die dacht dat dat raar zou zijn, dus hield ik mijn zwembroek aan.’ Fotograaf John Chapple betaalde Elden het symbolische bedrag van 200 dollar.

Even doorspoelen naar augustus 2021, een maand voordat het 30-jarige bestaan van Nevermind groots zal worden gevierd: Spencer Elden klaagt Nirvana aan (de drie bandleden die nog over zijn nadat Kurt Cobain in 1994 overleed), plus fotograaf Weddle, plus Courtney Love (de weduwe van Kurt Cobain), plus iedereen die meewerkte aan de fotoshoot uit 1991. De albumcover, zo staat te lezen in de aanklacht, is een vorm van kinderporno. De foto verbeeldt Elden als een ‘sekswerker, grijpend naar een dollarbiljet’ en heeft hem ‘levenslange schade’ toegebracht, zowel mentaal als financieel.

Tja. Nu is het best makkelijk om Elden te beschuldigen van hypocrisie. Al 30 jaar lang maakt hij gebruik van de publiciteit die de foto van Nevermind hem oplevert. Bovendien lijkt hij een goed gevoel voor timing te hebben, zo vlak voor dat grote jubileum.

Aan de andere kant: je zult Spencer Elden maar zíjn. Je zult je beroemdheid maar te danken hebben aan een foto van een gebeurtenis waaraan je geen actieve herinnering hebt. Dat moet verwarrend zijn. In een hallucinerend filmpje uit 2016 zegt hij, alsof hij een soort bezwering opzegt: ‘Er zijn veel mensen die mijn babypenis hebben gezien, toen ik een baby was. Ik ging naar een honkbalwedstrijd en ik keek naar al die mensen en dacht: ‘Wauw, al deze mensen zagen mijn babypenis.’

Wie goed naar hem luistert, hoort de filosofische kwesties kraken in zijn hoofd. Als ik me niets van deze foto herinner, bén ik het dan wel? Als zo veel mensen mijn babypenis zagen, zagen ze dan de míjne of die van iemand anders?

Geef die man een schadevergoeding, zou ik zeggen. We zitten met zijn allen te kijken naar iemand die worstelt met een foto die zijn leven definieerde, maar waarop hij zichzelf niet herkent. Dat is net zoiets als je eigen schaduw proberen dood te trappen. En dat dan meer dan 30 miljoen keer.

Meer over