FIlmfestival RotterdamInterview regisseur Mona Fastvold

‘Je moet het actief afleren vrouwen te objectificeren als je een seksscène filmt’

Katherine Waterstone (links) en Vanessa Kirby in ‘The World to Come’ Beeld
Katherine Waterstone (links) en Vanessa Kirby in ‘The World to Come’

The World to Come, de openingsfilm van het IFFR, is de derde historische film in korte tijd over twee vrouwen die verliefd worden. Is het een trend? Nee helaas, zegt regisseur Mona Fastvold. ‘Ik zou wíllen dat de studio’s naarstig op zoek waren naar sexy kostuumdrama’s over queer mensen.’

‘Er is iets tussen ons wat ik maar niet kan doorgronden’, zegt Abigail tegen haar buurvrouw Tallie in The World to Come. Ze kennen elkaar nog niet lang, de twee pioniersvrouwen die halverwege de 19de eeuw ergens in Upstate New York een boerderij bestieren met hun echtgenoten. Een toevallige voorbijganger zou gewoon twee buurvrouwen zien, die nu en dan elkaars gezelschap opzoeken. Vriendinnen.

Maar in de film van regisseur Mona Fastvold (35) zie je hoe Tallie kleur brengt in Abigails monotone bestaan. Hoe er onder hun vriendschap meer schuilt, iets dat ze zelf niet direct kunnen benoemen. ‘In de winterzon had haar huid een ondertoon van roze en lila die me zo onthutste dat ik wel weg móést kijken’, schrijft Abigail in haar dagboek na hun eerste ontmoeting. Je hoort haar stem in voice-over – de camera glijdt tegelijkertijd liefkozend langs Tallies gezicht, haar nek, een weerbarstige lok rood haar.

The World to Come, de openingsfilm van het Internationaal Film Festival Rotterdam, is een sensueel liefdesdrama. Het speelt zich af aan de Amerikaanse frontier, een wereld waarin geen ruimte is voor passie en liefde en waarin vrouwen slechts huishoudelijke plichten hebben, die ze in eenzaamheid uitvoeren in hun huis. De natuur is er even mooi als meedogenloos en terwijl de seizoenen voorbij trekken, groeien Abigail en Tallie (Katherine Waterstone en Vanessa Kirby, beiden weergaloos) steeds dichter naar elkaar toe. Tot toenemend chagrijn van hun echtgenoten.

Het is de tweede film van de Noorse Fastvold – haar echtgenoot Brady Corbet schreef mee en speelde in haar debuutfilm, The Sleepwalker (2014), die in première ging tijdens filmfestival Sundance. The World to Come werd geselecteerd voor de competitie van het filmfestival in Venetië – de film won de queer leeuw. Fastvold reist tussen New York en Noorwegen – ze is nét na negen maanden weer terug in Amerika, vertelt ze via Skype, en dat valt niet mee.

‘Het is hier zo verdomd luidruchtig. Vogels die zingen, mijn buurman die muziek speelt tot 2 uur ’s nachts, brandweerwagens. Was dat altijd zo? Of is het een teken dat het leven zijn normale ritme weer aan het aannemen is na de pandemie? Dat is een goed teken natuurlijk, maar ook vervreemdend.’

Na Portrait de la jeune fille en feu en Ammonite is The World to Come de derde film over lesbische vrouwen in korte tijd die zich afspeelt in het verleden. Denkt u dat dat toeval is, of een trend?

‘Ha, ik zou wíllen dat het een trend was. Dat alle grote studio’s nu naarstig op zoek zouden zijn naar het volgende sexy kostuumdrama over twee vrouwen die verliefd worden. Dat zou fantastisch zijn. Maar nee, het is toeval. Het zijn ook drie heel verschillende films, die allemaal jarenlang in ontwikkeling waren. Het script van The World to Come lag er zeven, acht jaar voordat ik het in handen kreeg en er verliefd op werd. Het was bijna onmogelijk om van de grond te krijgen, ik heb financiers moeten sméken.’

Waarom trok het verhaal u zo? Was dat ook die historische context?

‘Ja, die laat zien: homoseksualiteit is niet iets nieuws, het is geen modern fenomeen. Dit soort films geven queer mensen een plek in de geschiedenis die ze amper hebben gekregen. Dit soort liefdesverhalen waren er altijd al.’

Mona Fastvold Beeld Getty
Mona FastvoldBeeld Getty

Abigail en Tallie lijken zich daar helemaal niet van bewust. Het is in de film alsof ze geen idee hebben wat hen overkomt, ze kunnen geen woorden vinden voor hun gevoel voor elkaar.

‘Ze hebben geen referentiepunt, inderdaad. Dat was precies wat me zo aantrok aan hun verhaal. Er zijn zoveel films die over schaamte gaan, en schuldgevoelens, en de afkeuring van de maatschappij. In The World to Come leven Abigail en Tallie extreem geïsoleerd. Waar de pioniers in het begin nog bij elkaar bleven, in kleine gemeenschappen, verspreidden de volgende generaties zich meer over het land. Ze gingen niet meer naar de kerk en leefden afgezonderd op boerderijen, ver van elkaar. Los van alles kunnen Abigail en Tallie de connectie die ze ontdekken louter zien als iets verbazingwekkends, als iets overdonderend geweldigs. Iedereen wacht op een levensveranderend moment – misschien is dit het, denken ze.’

Omdat hun woorden niet helemaal toereikend zijn, moet het verhaal van hun verliefdheid worden verteld met beeld – zoiets moet een genot zijn voor een regisseur.

‘Dat het script niet zo visueel is en ik daardoor veel zelf kon invullen, is een van de redenen dat ik ervoor viel. Woorden kunnen ontroeren, acteurs kunnen dat met hun spel, maar voor mij kan een shot van iemands nek en achterhoofd net zo mooi of indringend zijn. Ik vond het heerlijk om mee te spelen en heb me vooral laten beïnvloeden door schilderijen en erotische fotografie. Ook omdat ik een universum wilde creëren dat er anders uitzag dan andere kostuumdrama’s over die tijd. Ik wilde zelf een stijl zien te vinden en niet onbewust bekende films kopiëren die vaak door mannen zijn gemaakt. Want mijn film speelt zich af in een heel vrouwelijk domein, hè? Het huis, de schuur – het is hún territorium. En dat was een stuk minder bruin en grijs dan je doorgaans ziet, het was allemaal niet zo sober. In Upstate New York groeit bijvoorbeeld overal een geel bloemetje waar je blauwe verf van kunt maken als je het vermaalt. Dus was er een periode waarin iedereen alles die kleur verfde – die blauwtint gebruik ik veel in mijn film. Wat ik ook een interessant idee vind, is dat mensen altijd al hun eigen persoonlijkheid hadden en dat via hun interieurs lieten zien, óók toen. Mensen hebben altijd al mooie stenen gevonden en die op de schoorsteenmantel gelegd, of de winter opgevrolijkt door droogbloemen neer te zetten. Zo wilde ik Abigails karakter laten terugkomen in haar huis.’

‘The World to Come’  Beeld
‘The World to Come’

Het script is geschreven door Ron Hansen en Jim Shepard, bekend van de western The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford. Hoeveel ervaring van uzelf als vrouw heeft u nog toegevoegd?

‘Veel. Het was geweldig – we vormden een wonderlijk koppel, die twee mannen van een andere generatie, beste vrienden trouwens, en ik. Dan zaten we te praten over een episch liefdesverhaal, over vriendschap, over zielsverwantschap, en dan keken zij zo duidelijk vanuit een ander perspectief. Ik denk dat het een interessante extra dimensie geeft aan het verhaal. Ze waren bovendien enthousiast over de thema’s die ik wilde uitdiepen, zoals seksualiteit en moederschap. En ik had vrij specifieke ideeën over een liefdesscène – ik wilde per se dat die erin zou komen. Zij stonden daar meteen honderd procent achter.’

Waarom vond u een seksscène zo belangrijk?

‘Als je een liefdesverhaal vertelt, wil je ook de taal van de liefde zien. Dat is de kern. Maar hoe maak je een seksscène betekenisvol? Hoe zorg je ervoor dat het méér is dan een moment dat voorbij gaat? De eerste keer dat je met iemand vrijt is...’ – Fastvold ademt diep in en uit, maakt een weids gebaar met haar armen – ‘Dát gevoel. Dat wilde ik overbrengen. En ik dacht: dat gebeurt niet als je twee mooie vrouwen af en toe met elkaar ziet zoenen. Dat vind ik niet opwindend. Maar wat als we dat nou níét te zien krijgen? Als je als kijker gefrustreerd raakt omdát het maar niet gebeurt? En dan, als het dan tóch gebeurt, hoop ik dat het je hart breekt. Dat die seksscène in een klap duidelijk maakt dat hun liefde nog fundamenteler is dan je al dacht.

‘Ik heb ook lang nagedacht over de manier waarop je dat in beeld kunt brengen. Omdat we zo vaak seksscènes en naaktscènes zien waarin vrouwen geobjectificeerd worden, is die manier van verbeelden ongemerkt in je hoofd gegrift. Je moet het echt actief afleren iemand zo te filmen. Cameraman André Chemetoff en ik hebben daarvoor erotische fotografie bekeken van queer vrouwen, dat leek me een beter referentiekader. Die intimiteit wilde ik voor dat moment.’

Big Talks

Regisseur Mona Fastvold wordt op 3 juni anderhalf uur lang geïnterviewd door festivaldirecteur Vanja Kaludjercic, onder meer over hoe haar werk als scenarist (voor onder andere Vox lux) zich verhoudt tot haar regiestijl. Het is een van de drie ‘Big Talks’ die thuis online te volgen zijn. Er is, naar aanleiding van Quo vadis, Aida?, een panelgesprek over de lessen van Srebrenica, en een gesprek met de Duitse regisseur Dominik Graf over zijn lange carrière.