And Venus was her nameJacqueline

Jacqueline van Franz Ferdinand werd politicus in Schotland

Paul Onkenhout en John Schoorl schrijven elke week over een liedje waarvan de titel bestaat uit alleen een voornaam. In Jacqueline van Franz Ferdinand spelen de Schotse dichter Ivor Cutler en het liefje van de drummer de hoofdrol.

Jacqueline was seventeen working on a desk

When Ivor peered above a spectacle

Jacqueline, Franz Ferdinand (2004)

Wat je kunt zeggen over Jacqueline, het liedje van Franz Ferdinand, is dat het een voortreffelijk excuus is om stil te staan bij Ivor Cutler (1923-2006). Deze Schotse dichter, zanger, muzikant en humorist hield zich dan wel op in de kruipruimte van de muziekgeschiedenis, toch liet hij op belangrijke momenten zijn snufferd zien.

Cutler was een excentriek baasje, gekleed in pofbroeken en met een gek hoedje op en hij verplaatste zich altijd op de fiets. Zijn kinderlijke, absurdistische gedachtegoed – het Cutlerisms – verspreidde hij via stickers. Met zijn vrouw en mededichter Phyllis King mocht hij graag thee drinken en een bezoek afleggen aan de dierentuin.

Natuurlijk waren het The Beatles die in de gaten hadden dat die Cutler een rare snijboon was die wel wat kon. Hij kreeg een rol als buschauffeur Buster Bloodvessel in de film Magical Mystery Tour (1967). Beatles-producer George Martin nam hem mee de studio in voor zijn lijpe, jazzy platendebuut, Ludo. Op het meesterwerk van ex-Soft Machine-drummer Robert Wyatt, Rock Bottom, speelde hij pomporgel en zong hij.

Een andere legende, BBC-diskjockey John Peel, liet Cutler veelvuldig naar zijn studiosessies komen. Tot ver in de jaren negentig hield Peel dat vol. Zo schoof Cutler door naar een nieuwe generatie liefhebbers.

Een daarvan was Alex Kapranos, het latere boegbeeld van de Schotse band Franz Ferdinand. Cutler was heel erg anders, zo bizar en zo grappig, dan alles wat hij eerder had gehoord, vertelde Kapranos in The Guardian. Hij verzamelde zijn platen en ging naar zijn optredens. Wat Kapranos vooral beviel was dat Cutler zich ogenschijnlijk eenvoudig en weinig intellectueel uitdrukte. Wie dieper ging graven, wist wel beter.

jacqueline cameron Beeld
jacqueline cameron

En dat is nou net wat Kapranos voor ogen had met zijn band Franz Ferdinand. Hij wilde goeie, dansbare liedjes maken, maar wel met poëzie en verdieping. Jacqueline, het openingsnummer van hun daverende en veelgeprezen debuut uit 2004, is daarvan een goed voorbeeld. Als ‘Ivor’ heeft Ivor Cutler een cameo.

Het thema van het liedje was aangereikt door de werkelijkheid. Jacqueline, de attractieve verkering van de drummer van Franz Ferdinand, werkte in een poëziebibliotheek waar Ivor Cutler graag mocht komen. Ze werden goede vrienden, ondanks het leeftijdsverschil.

Toen ze merkte dat Cutler meer wilde dan alleen vriendschap, vroeg ze: ‘Waarom zou ik iets romantisch met jou willen?’ Zijn antwoord: ‘Jij ziet me slechts als een oude man, maar ik kijk naar jou met dezelfde ogen die ik had als jongeman.’ Die verwarring, niet zien wat de ander ziet, werd het thema van Jacqueline.

Niemand zag aankomen hoe het verder zou gaan met Jacqueline Cameron, zoals ze voluit heet. Na de poëzie en haar liefde in de popmuziek ging ze zich inzetten voor gehandicapten, om zich in 2017 voor de Scottish National Party verkiesbaar te stellen in het graafschap Renfrewshire.

‘Ja dit is DIE Jacqueline’, twitterde Alex Kapranos ter ondersteuning. ‘Succes! Xx.’ Ze werd, als vanzelf, gekozen.

John & Paul

Meer over