CONCERTRECENSIEBeethoven: Fidelio

Jaap van Zweden laat ‘Fidelio’ lenig klinken, ondanks de helse akoestiek van het Concertgebouw ★★★☆☆

Jaap van Zweden dirigeert Beethovens Fidelio in de NTR ZaterdagMatinee. Beeld Simon van Boxtel
Jaap van Zweden dirigeert Beethovens Fidelio in de NTR ZaterdagMatinee.Beeld Simon van Boxtel

Deze maand werd 250 jaar geleden Ludwig van Beethoven geboren, waarschijnlijk op de 16de. Afgelopen zaterdag vierde dirigent Jaap van Zweden zijn 60ste verjaardag en dit jaar bestaat de NTR ZaterdagMatinee zestig jaar. Het was dan ook driedubbel feest afgelopen zondagavond op NPO 2, toen Jaap van Zweden een concertuitvoering van Beethovens enige opera, Fidelio, dirigeerde. Complimenten aan de ZaterdagMatinee die, zoals gebruikelijk, een sterke cast bij elkaar wist te brengen.

Met Van Zweden op de bok kon het niet anders dan dat zowel het Radio Filharmonisch Orkest als het Groot Omroepkoor geweldig presteerden. Maar wat speelden de omstandig­heden de jarigen parten. Dat koor en orkest met niet meer dan respectievelijk 36 en 50 man moesten optreden, was niet het probleem. Dankzij historisch onderzoek weten we dat Beet­hoven niet noodzakelijk massaal hoeft te klinken. Maar de holle akoestiek van het lege Concert­gebouw vormde wel een obstakel. De stemmen van de koorzangers mengden zich niet goed met elkaar. En in het orkest ontstond met name in de langzame passages geluidsvervorming. Vooral de hoorns hadden er last van.

Toch viel bij deze zeldzame klassieke aangelegenheid op tv veel te genieten. Vooraf vatte Paul Witteman heel efficiënt de plot samen, maar voor wie Witteman te snel ging, was er het optreden van bas-bariton ­Robert Holl als bezielende verteller. Hij bewerkte zelf in het Nederlands ­Rocco’s Erzählung van Walter Jens, als vervanging van de gesproken dialogen. In dit verhaal uit 1985 blikt hoofdbewaker Rocco terug op de gebeurtenissen in de opera, waardoor de gezongen nummers zich als een reeks flashbacks ontvouwen.

Door de meesterzet Holl te casten als de oudere Rocco, een goed mens die noodgedwongen het kwaad moet dienen, wordt zijn morele dilemma centraal gesteld. Het toeval wilde ook dat de zingende Rocco, bas Georg Zeppenfeld, uitblonk met zijn gepolijste techniek.

Slechterik Simon Neal zorgde voor donder en bliksem in zijn bezetene wraakaria, maar had moeite met de laagste noten. In de titelrol liet Anja Kampe zien dat ze geen kostuums en decor nodig heeft om een genuanceerd karakter neer te zetten. Haar hoge noten klonken schel en onbeheerst, maar zo’n sympathieke heldin ben je geneigd veel te vergeven. ­Daniel Frank heeft een slankere tenorstem dan gebruikelijk is voor Florestan, maar overtuigde.

Van Zweden onderstreepte de ­lyrische passages door trage tempi te kiezen. Door de duivelse akoestiek pakte dat niet altijd gunstig uit, maar in de opwindende crescendo’s klonk het ­orkest luisterrijk en lenig.

Beethoven: Fidelio

★★★☆☆

Door het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor o.l.v. Jaap van Zweden. 13/12, Radio NPO 2.