Islam, polygamie, homo's: alles kan bij 'Arabische CNN'

Het 'Arabische CNN' zendt 24 uur per dag uit. Al-Jaheera wil een breed spectrum aan meningen laten horen. 'In mijn programma is geen enkel religieus of politiek onderwerp taboe', zegt presentator FAISAL AL-KASIM....

HET KLINKT tamelijk bizar. In het Golfstaatje Qatar zijn schotelantennes verboden, maar vanuit datzelfde land zendt het onafhankelijke televisiestation Al-Jazeera 24 uur per dag taboedoorbrekend Arabisch nieuws en achtergronden uit. Maar wel per satelliet, zodat de Qatari's zelf de uitzendingen niet kunnen volgen.

De programma's worden door vrijwel alle Arabische leiders als gevaarlijk en subversief beschouwd. Behalve Libanon hebben ze er stuk voor stuk bij de regering van Qatar op aangedrongen de populairste televisiezender van het Midden-Oosten en Noord-Afrika te sluiten.

'Het is inderdaad wat vreemd allemaal', beaamt presentator Faisal Al-Kasim door de telefoon. 'Qatar is net zo conservatief als de andere Golfstaten, maar het land wilde pionier worden op het gebied van persvrijheid. De grootste uitdaging voor ons is nu om door te gaan.

'De druk uit de Arabische wereld om ons uit de lucht te halen wordt steeds groter. Daarom we willen af van de financiële afhankelijkheid van Qatar. In de nabije toekomst willen we geheel commercieel worden en de beurs op gaan.'

Al-Kasim, een Syrische Brit, presenteert iedere week De Tegengestelde Richting, het meest bekeken programma van Al-Jazeera, waarin kijkers rivaliserende politici het vuur na aan schenen kunnen leggen. Zo populair is het programma, dat de 37-jarige presentator inmiddels overal op straat wordt herkend. 'In Libië riepen vijfjarigen me na. In Dubai voelde ik me een soort Michael Jackson.'

Al-Jazeera, Arabisch voor 'het eiland', is symbolisch voor de onvermijdelijke veranderingen in de Arabische wereld. Het station werd in 1996 opgericht, kort nadat de Arabische dienst van de BBC het loodje had gelegd. Een aantal van die BBC-journalisten, onder wie Al-Kassim, werkt nu voor Al-Jazeera. 'Wij wilden iets dat vergelijkbaar is met CNN', vertelt Al-Kassim. 'Er bestaan wel Arabische satellietzenders, zoals het Saudische MBC, maar die doen aan alles: variété, film, muziek. Wij wilden alleen actualiteiten.'

Al-Jazeera begon met acht uur uitzenden per dag. Sinds begin dit jaar zijn dat er 24. De zender wil een zo breed mogelijk spectrum aan meningen laten horen.

Dissidenten en andersdenkenden krijgen evenveel ruimte als regeringsleiders. Voor de Arabische wereld, waar persvrijheid een totaal onbekend begrip is, is dit een unicum.

Zo mocht de voortvluchtige Egyptische islamistische 'terrorist' Adel Abdel-Meguid vorig jaar voor miljoenen kijkers zijn ideeën spuien. De regering van Egypte, het land waar Abdel-Meguid bij verstek ter dood is veroordeeld, was ziedend. Ook vertegenwoordigers van het verboden Algerijnse Islamitisch Heilsfront (FIS) zijn in het programma geweest, net als hun Tunesische en Syrische lotgenoten.

'Iemand als Bin Laden zouden we ook meteen nemen', zegt Al-Kasim, die talloze malen is bedreigd en is in vele landen persona non grata is. 'In mijn programma is geen enkel religieus of politiek onderwerp taboe. De islam en secularisatie, polygamie, homoseksualiteit, alles kan. Iedereen mag vrijuit praten. Maar Arabieren zijn niet gewend aan dergelijke openheid. Ik maakte een aflevering over Jordanië, de volgende dag lieten ze ons kantoor in Jordanië sluiten.'

De middelen van Al-Jazeera zijn beperkt. Er werken enkele tientallen mensen, en Al-Kasim heeft slechts één assistente die hem helpt bij de research en het uitnodigen van gasten. Maar dankzij de populariteit van het station is dat laatste niet zo moeilijk. Eind vorig jaar reisde Al-Kasim bijvoorbeeld naar Libië voor een interview met Kadhafi.

Er wordt nu hard gewerkt aan de primeur van een interview met Saddam Hussein. Tijdens de bombardementen op Irak, eind vorig jaar, haalde Al-Jazeera zich de Amerikaanse woede op de hals door ook ruim aandacht te besteden aan het Iraakse standpunt in die crisis.

Het meest vermakelijk voor de kijkers zijn de afleveringen waarin de gasten elkaar bijna in de haren vliegen. 'In een uitzending over Jemen hadden we een parlementariër en iemand van de oppositie. Dat ging er extreem heetgebakerd aan toe en eindigde in een grote scheldpartij. Ik had geen stem meer over.'

Al-Kasim raakt op dreef. 'Een Marokkaanse journalist en een vertegenwoordiger van Polisario, dat was de dialoog van de dood. En toen ik Hamas en de Palestijnse Autoriteit in mijn programma had, moesten we de boel stopzetten, omdat de gasten niet meer tot bedaren kwamen. In een andere uitzending, over Öcalan, zei een Koerd tegen een Turk dat hij diens ogen zou uitsteken. Inderdaad, een soort Arabische Jerry Springer Show.'

De sensationele scheldpartijen maskeren de idealen. Al-Kasim: 'Ik geloof dat een van de hoofdoorzaken van de Arabische achterlijkheid het gebrek aan vrije media is. Als je een tumor hebt, moet je die niet behandelen door hem toe te dekken, maar door hem te amputeren. Dat proberen wij: problemen op een open manier behandelen. Pas dan krijg je democratie.'

Het einddoel, de utopie, is Arabische eenheid. In Al-Kasims droomprogramma zouden Arabische leiders die elkaar het licht in de ogen niet gunnen, met elkaar aan een tafel moeten zitten. 'Saddam en de emir van Koeweit. Het gespreksonderwerp zou dan moeten zijn ''de Iraakse invasie in Koeweit''.'

Meer over