Interview

Is het wel mogelijk je partner te doorgronden?

Lovende kritieken en geruchten over een Oscarnominatie. In het huwelijksdrama 45 Years brengt een onvoorziene gebeurtenis een gelukkige relatie volledig aan het wankelen. Hoofdrolspeler Charlotte Rampling en regisseur Andrew Haigh over hoe je een existentiële crisis overtuigend overbrengt.

Charlotte Rampling in 45 Years als de Britse middenklassedame Kate. Beeld
Charlotte Rampling in 45 Years als de Britse middenklassedame Kate.Beeld

Het is bijna alsof ze decennialang haar kans stilletjes heeft afgewacht. Als Geoff en vooral Kate net druk bezig zijn hun 45-jarig huwelijksfeest te organiseren, duikt zijn ex Katya opeens op. Haar lichaam is gevonden in de Zwitserse Alpen, bevroren in een gletsjer, na een wandelongeluk vijftig jaar eerder.

In 45 Years, geschreven en geregisseerd door Andrew Haigh, brengt dat nieuws alles aan het wankelen. Het zet Kate's leven, dat ze in 45 jaar keurig met Geoff heeft opgebouwd en waarin Katya vakkundig door beide echtgenoten is verzwegen, volledig op zijn kop.

Nee, Geoff heeft zijn verloofde niet van de berg geduwd of zoiets. 45 Years is geen thriller, maar een relatiedrama. Aan de basis ligt het verontrustende idee dat zelfs als je bijna een halve eeuw gelukkig bent getrouwd, een kleine, onvoorziene gebeurtenis een crisis van jewelste kan veroorzaken.

'Het zet Kate aan het denken', stelt de 42-jarige Haigh. 'En als je je relatie opeens gaat analyseren, kan die zo tussen je vingers doorglippen. Wat was er gebeurd als Geoff met Katya was getrouwd? Zou hij dan hier hebben gewoond, met haar? En zou zij dan getrouwd zijn met een ander en misschien een hond hebben? Kate realiseert zich hoe toevallig en hoe betekenisloos alles in haar leven is.'

'Ze stort in', zegt de 69-jarige hoofdrolspeelster Charlotte Rampling een dag na de wereldpremière in Berlijn. 'Daar is geen logische verklaring voor: rationeel gezien wéét Kate dat ze niet jaloers kan zijn. Maar - het is eigenlijk bijna dierlijk - als íéts een gevaar is voor je veiligheid, voor je vertrouwde omgeving en je manier van leven, dan is het een instinctieve reactie.'

Lees ook

Volgens recensent Bor Beekman maakt Andrew Haigh met 45 years de verwachtingen waar. Hij geeft de film 4 sterren.

Ontspannen

De ongenaakbare Rampling zit in de ene nogal krappe hotelkamer, de enthousiaste Haigh in de andere. Ze zijn ontspannen: de eerste recensies voor 45 Years zijn zeer lovend. Later zou Rampling, net als tegenspeler Tom Courtenay, tijdens het festival in Berlijn een Zilveren Beer voor haar acteerwerk winnen. Vorige week ging de film in première in Toronto en sindsdien wordt zelfs het woord 'Oscarnominatie' voorzichtig gefluisterd.

Voor 45 Years gebruikte Haigh als uitgangspunt een kort verhaal van de Engelse schrijver David Constantine, over de vondst van een lichaam in een gletsjer. Dat vormde hij om tot een relatiedrama, hij voegde het jubileumfeest toe en besloot het verhaal door de ogen van de vrouw te vertellen in plaats van die van de man.

Haigh: 'Voor mij gaat het verhaal over een vrouw in een existentiële crisis. In films zijn het meestal mannen die plotseling hun leven gaan overdenken, dingen betreuren, boos worden en dan seks hebben met een jongere vrouw. Ik vind het onbegrijpelijk dat dit soort verhalen nooit over vrouwen gaat - alsof die geen soortgelijk proces kunnen doormaken.'

Intimiderend

In 45 Years gaat Kate, door Rampling gespeeld als zo'n typische Britse middenklassedame die alles onder controle lijkt te hebben, gewoon door met de organisatie van het jubileumfeest. Ze bezoekt een feestlocatie, zoekt de muziek uit. Zo probeert ze te ontkennen dat zij en haar echtgenoot in een week tijd steeds verder van elkaar vervreemd raken. Of kenden ze elkaar überhaupt niet echt?

Door 45 Years ga je je afvragen of het wel mogelijk is een ander te doorgronden. 'Het is al moeilijk om jezelf volledig te begrijpen', aldus Haigh.'En ik denk dat relaties in een vroeg stadium worden gedefinieerd. Of het nu om ouders en kinderen gaat of om geliefden. Je neemt een rol aan die ongewijzigd blijft. Als er dan wel iets verandert, kun je niet eens helemaal eerlijk zijn over wat je voelt.'

Het gezicht van Charlotte Rampling wisselt tijdens het interview tussen hartelijk en bijna intimiderend. Ook in de film bepaalt haar gezichtsuitdrukking veel. Rampling is altijd op haar best als ze gecompliceerde vrouwen speelt en een turbulente binnenwereld kan laten doorschemeren - of het nu een vrouw is die een chimpansee als geliefde heeft (Max mon amour), haar voormalige kampcommandant (The Night Porter) of een Haïtiaanse toyboy (Vers le sud). Ze was prachtig als vrouw die moest rouwen zonder dat het lichaam van haar man ooit gevonden was in Sous le Sable (2000).

'De grootste uitdaging is iets uitdrukken zonder daadwerkelijk veel te zeggen - om emoties in stilte te laten overkomen', zegt de actrice. 'Ik wil graag een instrument zijn in een verhaal waarin ogenschijnlijk niet veel gebeurt, maar waar de emoties onvoorstelbaar gelaagd zijn.'

null Beeld
Beeld

Charlotte Rampling (1946) speelde meer dan honderd rollen. Ze brak door als vrolijk sixtiesmeisje in Georgy Girl (1966). Al snel nam ze complexere, provocerendere rollen aan, zoals in The Damned (Visconti, 1969) The Night Porter (1974) en Max, Mon Amour (1986). Zelf wijt ze haar keuze voor serieuze rollen aan de zelfmoord van haar zusje. Toen haar carrière na twee huwelijken, twee kinderen en een persoonlijke crisis zieltogend leek, wist de Franse regisseur François Ozon haar over te halen hoofdrollen te spelen in Sous le Sable (2000) en Swimming Pool (2003). Sindsdien is ze terug: ‘Als ik stop met filmen, stort ik dood neer.’

Kameleon

Op de set is ze 'een kameleon', vertelt ze. Ze voelt aan wat een regisseur wil en nodig heeft, hoeveel vrijheid ze krijgt. En dat was flink wat bij Haigh. Vooraf besprak hij de personages en hun levensverhaal uitgebreid met zijn twee hoofdrolspelers, maar hij repeteerde niet. Haigh gaf ze tijdens een draaidag simpelweg een scène om te spelen en een huis dat was ingericht alsof twee mensen er bijna hun leven lang al woonden. Hier moet je staan, zei hij, en dan liet hij ze gaan. Storyboarden doet hij niet; monteren amper. Haigh: 'Ik ben geen strenge regisseur.'

'Dat was heerlijk', zegt Rampling. 'We konden echt spelen, de personages verkennen, experimenteren. Je leert je tekst, natuurlijk, dus je weet wat je gaat zeggen. Maar over de rest moet je niet nadenken, je moet het voelen, reageren op je tegenspeler. Je doet het gewoon - er is eigenlijk niets kunstmatigs aan.'

Eigen ervaringen

Het levert de naturalistische manier van acteren op waarvan Haigh houdt. Dat was ook al te zien in zijn tweede, persoonlijke film Weekend (2011), waarmee hij internationaal doorbrak en waarna hij werd beschouwd als een van de grote regietalenten van dit moment. In die film beleven twee jongens een onenightstand die onverwacht meer voor ze betekent dan ze hadden verwacht: net als 45 Years is die film een onderzoek naar liefde, relaties en intimiteit.

Haigh: 'Ik vraag me altijd af hoe een relatie zou moeten zijn, hoeveel je moet laten zien van jezelf. Ik ben een stuk jonger dan de personages in 45 Years, maar op een gekke manier kon ik het juist daardoor persoonlijker maken.'

Maar waar in Weekend nog veel werd uitgesproken, sneuvelde in 45 Years in de montage steeds meer tekst en uitleg. Rampling: 'Waarom hebben ze geen kinderen? Was dat een keuze, is het nooit gelukt? We hebben een scène opgenomen die hierover ging, maar die is gesneuveld. Zo kun je nu je eigen ervaringen en begrip erop projecteren.'

Haigh: 'Ik heb veel tijd besteed aan wat ik precies wilde onthullen en wat ik in het midden wilde laten. Er waren verschillende versies. Als je kijkers alles voorkauwt, vinden ze het misschien een mooie film in de bioscoop, maar zijn ze die na de aftiteling alweer vergeten.'

Een bevredigende, eenduidige finale heeft de film dan ook niet. 'Afgeronde einden vind ik een bespottelijk idee. Het slaat nergens op. Het enige echte einde is de dood, buiten dat is iets nooit helemaal af.'

Zelf weet hij ook niet precies hoe het het stel verder zal vergaan. 'Het gekke is: mijn mening daarover verschilt per dag. Als ik een goede dag heb, denk ik: natuurlijk komt het goed. Bij een slechte ga ik ervan uit dat het klaar is. Het zegt dus eigenlijk meer over mezelf dan over hen.'

Regisseur Andrew Haigh. Beeld Michael Conti
Regisseur Andrew Haigh.Beeld Michael Conti

De Brit Andrew Haigh (1973) werkte als montage-assistent bij films als Gladiator, Shanghai Nights en Black Hawk Down. Hij debuteerde in 2009 met de film Greek Pete, over een mannelijke escort. Zijn tweede film Weekend (2011), die onder meer tijdens het International Film Festival Rotterdam te zien was en wereldwijd prijzen won, betekende zijn doorbraak. The New York Times noemde hem een regisseur om in de gaten te houden. Hij was een van de bedenkers van de tv-serie Looking, die volledig draait om homoseksuele personages hij schreef en regisseerde meerdere afleveringen. 45Years is zijn derde speelfilm.

De betekenis van seks

Andrew Haigh staat ook bekend om de open manier waarop hij seks laat zien, zoals in zijn televisieserie Looking, over homoseksuele mannen. Ook bij 45 Years hadden sommigen moeite met de seksscène. Haigh laat zien hoe Geoff en Kate de slaapkamer binnengaan. Waar de meeste regisseurs bij oudere personages de deur dan keurig laten dichtvallen, gaat Haigh mee naar binnen. Hij toont Tom Courtenay in een slobberige onderbroek en laat zien hoe de seks uitloopt op een debacle.'Ik vind het wonderlijk dat mensen zo agressief reageren op seks. De seksscènes in mijn film gaan nooit over seks zelf. In Looking of in Weekend wil ik homoseksuele intimiteit laten zien. En in 45 Years is de seks een mislukte poging om tot elkaar te komen. Als Kate en Geoff geweldige seks hadden gehad, was het misschien meteen goed gekomen tussen die twee. Daarom is het belangrijk om die scène te laten zien.'

Meer over