Is een geschilderde 'parodie' op een persfoto plagiaat?

Kunstenaar Luc Tuymans pleegde plagiaat met zijn schilderij van een Belgisch politicus, dat hij baseerde op een werk van fotografe Katrijn Van Giel. Dat was dinsdag het oordeel van de Antwerpse rechtbank. Het kunstwerk is volgens de rechter 'niet meer en niet minder dan een overname van de persfoto'. De kunstenaar mag het werk daarom niet meer reproduceren of tentoonstellen, op straffe van een dwangsom van een half miljoen euro. Een goede uitspraak?

Merel Buiting
Boven een portret van de Vlaamse politicus Jean-Marie Dedecker, gemaakt door fotografe Katrijn Van Giel (2010). Onder het schilderij A Belgian politician (2011) van Luc Tuymans, dat hij verkocht aan een Amerikaanse verzamelaar. Beeld Katrijn van Giel / Luc Tuymans
Boven een portret van de Vlaamse politicus Jean-Marie Dedecker, gemaakt door fotografe Katrijn Van Giel (2010). Onder het schilderij A Belgian politician (2011) van Luc Tuymans, dat hij verkocht aan een Amerikaanse verzamelaar.Beeld Katrijn van Giel / Luc Tuymans

undefined

Dit zegt Dedecker zelf

Het Belgische Nieuwsblad vroeg de geportretteerde, Jean-Marie Dedecker, om zijn mening over de zaak. Hij vindt het werk van Tuymans ‘op zich heel waardevol’, maar de kunstenaar ‘moet niet flauw doen’. Wat hem betreft mag de fotografe ‘op haar rechten staan. De kracht van het beeld zit in de expressie en compositie die zij erin gelegd heeft. Met gezond verstand moet dit gemakkelijk op te lossen geweest zijn. Als je dat schilderij voor een half miljoen verkoopt, sta dan bijvoorbeeld 10 procent af. Dat hij probeerde te argumenteren dat het om een parodie gaat, vind ik zielig.’

Koos Breukel, fotograaf:

'Ja, ik vind van wel. Hij had gewoon eerst netjes de fotografe moeten bellen. Tuymans zegt dat het schilderij een parodie is van de foto, maar wat is dat voor slap gelul. Hij probeert zich gewoon achter die uitspraak te verschuilen. Als ik als fotograaf naar zijn tentoonstelling ga en een foto maak van een door hem gemaakt schilderij, zeg ik toch ook niet dat mijn foto een parodie is?

'Wat dit betekent voor de toekomst weet ik niet. Je kunt moeilijk alle nageschilderde foto's beoordelen, er zijn zoveel foto's nageschilderd.'

Frank Demaegd van Zeno X, de galerie van Tuymans:

'Het vonnis is volkomen belachelijk. Als je het oeuvre van Tuymans kent, weet en zie je dat dit een parodie is, omdat hij altijd met politieke thema's werkt. Je voelt gewoon dat het de advocaat en fotograaf om geld gaat. De dwangsom van een half miljoen euro op het tentoonstellen of reproduceren van het werk is absurd.

'Het gaat om een journalistieke foto die op internet staat, het is geen artistieke foto. Was dat het wel, dan had hij die misschien niet zo snel gebruikt.'

'Het vervelendste vind ik de consequenties voor de kunstwereld. Als er steeds gedreigd zal worden met processen, kan een heleboel materiaal niet meer gebruikt worden. Dan kun je de halve kunstwereld wel weggooien.'

null Beeld Katrijn van Giel / Luc Tuymans
Beeld Katrijn van Giel / Luc Tuymans

Egbert Dommering, hoogleraar informatierecht en expert portretrecht:

'Een goede uitspraak. Het werk is in strijd met het Europese recht. Er zijn twee regels in het geding. De eerste is dat het geen plagiaat is als het schilderij nieuw werk oplevert. Voor mij is de parodie niet duidelijk, het schilderij heeft dezelfde invalshoek als de foto. De tweede regel is: het is geen plagiaat als het een beeldcitaat is. Maar dan moet de afbeelding zijn afgeleid van een groter werk. Dat is hier niet het geval.

'De uitspraak geeft aan dat we tot nu toe te gemakkelijk gebruikmaakten van fotografie. In hoger beroep zal Tuymans ongetwijfeld een beroep doen op zijn vrijheid van expressie, wat zijn goed recht is, maar ik vraag me af of dat argument sterk genoeg is.'

Leontien Coelewij van het Stedelijk Museum, curator van de tentoonstelling van Marlene Dumas, met veel werk dat is afgeleid van foto's:

'Ik kan niet zeggen of het een goede uitspraak is, ik ben geen jurist. Wat mij opvalt is dat de kunstwereld zich de laatste 150 jaar enorm bewust is geworden van de fotografie. Vanaf de jaren zestig is het heel gebruikelijk om foto's te gebruiken. Over de mening van Marlene Dumas over het vonnis ga ik niet speculeren.'

Roel Sandvoort, directeur fotobureau Hollandse Hoogte:

'Ik ben het met de rechter eens. Het schilderij spot niet met de politiek. Ik zie er geen karikatuur in, dat is onomstotelijk. Als ik de fotografe had vertegenwoordigd had ik gezegd: dit is in strijd met het auteursrecht, want er is toestemming voor nodig. Vervolgens kun je prima afspraken maken over publicatie, maar dat is in dit geval niet gebeurd.

'Wat ik opmerkelijk vind, is de dwangsom van een half miljoen euro. Daarmee maakt de rechter echt een statement. Een half miljoen is zo veel dat je als kunstenaar het naschilderen van een foto nu wel uit je hoofd laat.'

Alain Berenboom, advocaat van Tuymans:

'Wat Luc Tuymans doet, is het oorspronkelijke beeld verdraaien om te spotten met nationalisme en populisme. Je barst niet in lachen uit als je het ziet, maar een kritische blik is ook een vorm van humor.

'Dit vonnis verbiedt een bepaalde vorm van kunst en ontneemt kunstenaars het recht om zich uit te drukken.'

Dieter Delarue, advocaat van fotografe Katrijn Van Giel, voorafgaand aan de zitting:

'Het schilderij een parodie op de foto, dat is echt kolder. Het verweer van mijn tegenpartij is verdienstelijk, maar het is bijna humoristischer dan het werk van Tuymans zelf.'

Luc Tuymans, na het vonnis:

'Met zo'n uitspraak mag geen enkele kunstenaar nog vrijelijk omgaan met de beelden die zich massaal en via alle mogelijke media aandienen.'

undefined

undefined

Meer over