Is de keuze van het Nobelprijscomité voor de Britse toneelschrijver terecht?

In eigen land is Harold Pinter omstreden. Maar in Nederland is hij sinds de jaren zestig populair geweest. Kan de toneelwereld zich in de keuze vinden?...

Lou Landré, acteur: 'Ik nam afscheid van het toneel met No Man's Landvan Pinter, een van mijn allermooiste ervaringen in veertig jaar toneel.Het was een wonder hoe dat ondoorgrondelijke stuk zo helder werd als eenzomernacht. Zijn teksten zijn als muziek. Als het goed ging, stonden wemet elkaar muziek te maken. Als ik terugkijk, is dat een ervaring waaromhet allemaal de moeite waard is geweest.'

Carel Alphenaar, dramaturg die Pinter met Toneelgroep Centrum inNederland populair maakte: 'Wij waren de eersten die een stuk van Pinteraankochten. Dat werd in Nederland een groot succes. Pinter was enormverbaasd en kwam meteen kijken. Daardoor ontstond er een band tussenToneelgroep Centrum en Pinter. Terwijl men eind jaren tachtig Pinterverouderd verklaarde, bleven wij zeggen: deze schrijver verdedigen wij.'

Annemarie Oster, schrijfster 'Volkomen terechte keuze, al is het onheustegenover literatoren; misschien moet er een aparteNobel-toneelliteratuurprijs komen. Pinter is een meester in de subtekst:terwijl de acteurs het ene zeggen, zie je ze iets heel anders denken. Ikheb veel van zijn stukken gezien, ook in Engeland. Ik herinner me eeneenakter met twee oude nichten, waarbij die ene op een gegeven momentzegt: ''achterbuurtslak''. Prachtig woord, dat ben ik nooit vergeten.'

Ger Thijs, regisseur, acteur en schrijver: 'De toekenning isverrassend, leuk en merkwaardig. Het lijkt me een compromis. VooralPinters eerste stukken zijn van groot belang geweest: De collectie, De huisbewaarder, De thuiskomst. Zijn filmscripts zijn bewonderenswaardig,en met zijn dialogen heeft hij ook veel theater- en filmmakers beïnvloed.

'Pinteriaans, dat woord is niet voor niets een begrip geworden. Stillezinnetjes, omgeven door een pauze of een stilte. Zo gaf hij dat ook aanin zijn scripts, en daar werd op de vloer ook heel heilig over gedaan:een pauze was één witregel, een stilte twee, dus die moest langerduren. Toen Pinter zelf in zijn eigen stukken stond, bleek hij zichweinig van zijn regels aan te trekken.'

Alphenaar: 'Het bijzondere is dat hij in zijn stukken zo veel te radenlaat. Als je het gaat ensceneren, begrijp je er niks van. De geheimen vande personages zijn zo goed verstopt. De ene avond betekent het dit en deandere dat. Als we tijdens een repetitie een probleem hadden, dan zei hij:''Dat moet je niet aan mij vragen, maar aan het personage.''

'Een keer bedacht ik dat we hem misschien een opdracht konden geven. Hijreageerde: Het idee dat iemand mij vertelt waarover ik moet schrijven,dan weet je niet hoe ik werk'. Dat klopte ook. Pinter construeert niet,zijn personages verschijnen aan hem.'

Titus Muizelaar, regisseur: 'Ik heb drie stukken van Pinter bijToneelgroep Amsterdam geregisseerd uit liefde voor wat hij schrijft. Ikherken mezelf erin. Het is rijk om eraan te werken. Dat vindentoneelspelers ook. Van huis uit is Pinter een toneelspeler. Als hij zichveilig voelt, is het een erudiete, leuk pratende en gezellig drinkendeman.'

Esther Gerritsen, toneelschrijfster en romancière: 'Met Harold Pinterheb ik niet veel. De Nobelprijs voor Literatuur die in 1969 naar SamuelBeckett ging, dát was nog eens terecht. Maar ik vind het wel leuk datde Nobelprijs naar een schrijver van toneelstukken gaat.'

Muizelaar: 'Het bijzondere aan Pinter was dat hij in hetpost-absurdistische tijdperk een nieuwe weg is ingeslagen: het realisme,waarvan het toneel was afgedreven. Hij heeft dat een nieuwe twist gegeven. Zijn claustrofobische analyses worden overal herkend. Hij zet Kafka om intoneel.'

Thijs: 'Hij is langzaamaan steeds oninteressanter geworden. Dat heeftte maken met de twee vrouwen in zijn leven. Aanvankelijk was hij getrouwd met de mysterieuze actrice Vivien Merchant, die hij veel rollenheeft gegund.

Van haar is hij gescheiden, waarna ze zeer ongelukkig was. Eenleeggeknepen muze. Pinter intussen trouwde hogerop, met Lady AntoniaFraser, een schrijfster van historische romans. Terwijl zijn werk vansteeds minder kwaliteit werd, groeide zijn faam. Ik heb weinig op metpolitiek expliciete stukken als Mountain language uit 1988 en Ashes to ashes uit 1996.'

Landré: 'Ik ben aan het opruimen, ik speel niet meer. Maar Pintersscript doe ik nooit weg.'

Meer over