Boeken

Intrigerende roman van Katixa Agirre over wat het betekent om een moeder te zijn ★★★★☆

In deze verrassende roman laat de Baskische Katixa Agirre een jonge moeder graven in haar eigen ziel.

Katixa Agirre  Beeld Zaloa Fuertes
Katixa AgirreBeeld Zaloa Fuertes

Alice en Ritxi wonen in een mooie wijk van de Baskische stad Vitoria. Ze willen graag kinderen, maar dat gaat niet vanzelf. Daarom probeert Alice met medische hulp zwanger te raken en dat lukt ten slotte. Ze wordt moeder van een tweeling. Maar het jongetje en het meisje leven niet lang: Alice verdrinkt haar kinderen in hun badje.

De dubbele babymoord is het gesprek van de dag, maar de naamloze verteller van Moeders zullen nooit neemt daaraan liever geen deel. Daar heeft ze zo haar reden voor: ze is hoogzwanger. Een paar weken lang lukt het haar om de geruchtmakende zaak te negeren. Dat verandert wanneer ze zich, net voordat ze bevalt van een zoon, ineens herinnert dat Alice – die toen nog Jade heette – elf jaar eerder een week lang in de kamer tegenover haar heeft gelogeerd, toen ze ergens in Engeland in een studentenhuis woonde.

De schrijver in zichzelf

Wie is Alice? Waarom vermoordde ze haar kinderen? Deze vragen zijn genoeg kapstok om een roman aan op te hangen. Maar Katixa Agirre laat haar verteller niet alleen graven in de ziel van de moordenares, ze laat haar ook en vooral graven in haar eigen ziel. En die heeft heel wat te verstouwen sinds ze zwanger werd. Dat was, om te beginnen, helemaal niet de bedoeling. Haar Zweedse partner is een ‘aardige en fatsoenlijke kerel, betrouwbaar en ontwikkeld’, maar niet per se ‘de geroepene om de vader van mijn kinderen te worden’.

Bovendien heeft ze niet lang daarvoor de schrijver in zichzelf ontdekt en dat was niets minder dan een existentiële openbaring. Met haar debuutroman (goed ontvangen, dat scheelt natuurlijk) was ze naar haar gevoel ‘dicht bij de plek (…) gekomen waar ik thuishoorde’. En daar is geen plaats voor een baby. Het schrijverschap laat zich naar haar idee niet combineren met het moederschap.

Ironisch genoeg heeft ze met dit conflict wel een onderwerp te pakken dat haar aan het denken en schrijven zet. Moeders zullen nooit (in het Baskisch geschreven, maar uit het Spaans vertaald) is het alle kanten op schietende resultaat daarvan. ‘Ik werd voor het eerst vereerd met het bezoek van aambeien’, stelt ze kort na de bevalling vast, terwijl ze een paar regels eerder haar kindje omschrijft als ‘een mooi, piepklein jongetje’. En kort nadat ze instemmend een ontluisterende uitspraak van Doris Lessing heeft opgedist (het moederschap is ‘de Himalaya van de Verveling’) omschrijft ze het geven van borstvoeding als ‘het toppunt van menselijke sensualiteit’.

Alles stroomt

Niet alleen haar gedachten en gevoelens zwalken, ook haar tekst wisselt om de haverklap van gedaante. Verhalende fragmenten, innerlijke monologen, dialogen, essay-achtige passages (waaronder een lang hoofdstuk over kindermoord in historisch perspectief) en lijstjes (‘De slechte moeder versus de goede schrijfster: een checklist’) wisselen elkaar af zonder dat je ook maar een moment het idee krijgt dat je te gast bent in een literair laboratorium. Alles stroomt in Moeders zullen nooit en alles (inclusief de humor en ironie) staat in dienst van de existentiële zoektocht van een jonge vrouw wier identiteit op drift is geraakt door het moederschap.

Alles, dus ook de kiem van Katixa Agirres verrassende roman: de moord op de tweeling. Want hoe intrigerend op zichzelf ook, in de kieren van Moeders zullen nooit ontpopt Alices monsterlijke moederschap zich tot een spiegel voor de verteller. Zou zij zelf ook in staat zijn tot zo’n daad? Het is, zo kun je in andere kieren lezen, niet alleen aan de literatuur te danken dat zij zich bewust wordt van deze vraag, maar ook dat het antwoord daarop ontkennend is. Het schrijverschap en het moederschap hoeven elkaar dus niet uit te sluiten. Sterker nog: in Moeders zullen nooit kunnen ze niet zonder elkaar.

null Beeld Zirimiri Press
Beeld Zirimiri Press

Katixa Agirre: Moeders zullen nooit. Uit het Spaans vertaald door Mariolein Sabarte Belacortu. Zirimiri Press; 221 pagina’s; € 21,50.

Meer over