BoekrecensieKort

Indrukwekkende studie met een omstreden stelling over nazi-Duitsland

Hans Wansink

Pas afgestudeerd aan Harvard stak de zwarte Amerikaan W.E.B. Du Bois in 1892 de Atlantische Oceaan over om naar de door hem bewonderde ‘cultuurnatie van dichters en denkers’ Duitsland te reizen. De Bois vond het Duitse patriottisme met zijn marsmuziek en vrolijk wapperende vaandels aandoenlijk. Nationale symbolen konden buitenstaanders helpen integreren, meende Du Bois, denkend aan zijn eigen land ‘waar mijn negerbroeders uit het zuiden niet dachten aan patriottisme voor de natie die hun vaders 250 jaar in slavernij hadden gehouden’.

Inmiddels beroemd als burgerrechtenactivist bezocht Du Bois Duitsland opnieuw in 1936. Hij constateerde dat Hitler het patriottisme een wraakzuchtige draai had weten te geven door de superioriteit van het Duitse ras en de dreiging van het jodendom en het communisme erin te weven. Maar ondanks drie jaar Hitler werd Du Bois zelf behandeld ‘met gelijkmatige hoffelijkheid en voorkomendheid’ die ‘waar dan ook in de Verenigde Staten’ ondenkbaar was.

De Amerikaanse historicus Helmut Walser Smith voert in zijn doorwrochte studie Duitsland – Een natie en haar geschiedenis onder veel anderen Du Bois op om zijn stelling te onderstrepen dat nazi-Duitsland niet zozeer de essentie, als wel de ontsporing was van een in wezen vredelievende en hooggestemde natie. Smiths bewijsvoering is even indrukwekkend als genuanceerd, al blijft zijn stelling omstreden.

Helmut Walser Smith: Duitsland – Een natie en haar geschiedenis. Uit het Engels vertaald door Auke Leistra. De Arbeiderspers; € 39,99.

null Beeld De Arbeiderspers
Beeld De Arbeiderspers
Meer over