In nieuw Trust-theater is van geldnood een deugd gemaakt

'We waren bang dat het te mooi zou worden', zegt Harm van Duin, zakelijk leider van toneelgroep de Trust. 'En dat wordt het ook', voegt hij er grijnzend aan toe....

Van onze medewerkster

Marijn van der Jagt

AMSTERDAM

Met minimale middelen heeft Francine Houben van architectenbureau Mecanoo de voormalige Evangelisch Lutherse Kerk aan de Kloveniersburgwal in Amsterdam verbouwd tot een theater. Van de (geld)nood is een deugd gemaakt. Geen geld om alle muren te verven? Dan houden we de buitenmuren van de voormalige kerk zoals ze zijn. Zet er pontificaal een spotje op, en dat verweerde pleisterwerk met die stukken blootgelegd steen lijkt onderdeel van een geraffineerd postmodern behang. Mocht er ooit geld voor zijn dan kunnen die muren altijd nog een verfje krijgen.

Door die aanpak is de voormalige kerk niet helemaal achter het theater verdwenen. Dat was ook het uitgangspunt voor de verbouwing. De theaterzaal, de kantoren, de ateliers en de kleedkamers - het is allemaal in de kerk geplaatst met ruime afstand van de buitenmuren. De verbindingen zijn zichtbaar, en altijd van een tegengesteld materiaal. Het is alsof het gaat om een 'voorlopige' opstelling, alsof alles er zo weer uit kan.

Als het ligt aan Theu Boermans, de artistiek leider van de Trust, dan gebeurt dat ook nog een keer. Met merkbare spijt vertelt hij over de gigantische ruimte die de groep aantrof bij het betreden van de voormalige kerk. Een schitterende locatie. Maar goed, daar kun je dan één keer een voorstelling in maken en dan heb je dat wel weer gehad.

Architectenbureau Mecanoo heeft de kerk gehalveerd. De theaterzaal is op de eerste verdieping gebouwd, onder de koepel van de kerk. Dat was nodig om de akoestiek van het gebouw hanteerbaar te maken. In de koepel is het lichtgrid gehangen.

In de aanpak van Mecanoo is de sfeervolle kerklocatie grotendeels behouden, en toch heeft de theaterzaal de neutraliteit van een multifunctionele 'zwarte doos'. De tribune, die plaats biedt aan 270 man, kan heel eenvoudig in elkaar worden geschoven, zodat de groep de zaal op allerlei manieren kan bespelen.

De 'theaterdoos' kan afgesloten worden door gordijnen. Wanneer die gordijnen opzij worden geschoven, loopt de zaal over in de riante ruimte van de oorspronkelijke kerk. Het daglicht dat door de grote kerkramen binnenvalt, stroomt dan ook de theaterzaal in.

'Daar wordt bij het ontwerpen van een theater meestal niet over nagedacht', zegt architect Houben als we langs de zaal lopen waar technici met alle gordijnen open aan het werk zijn. 'Overdag zijn er ook mensen aan het werk. Die zitten vaak de hele dag in het donker.'

Voor de technici en de decorbouwers van de Trust moeten met dit nieuwe theater betere tijden aanbreken. Het vorige huis van de Trust, het voormalige zwembad aan de Heiligeweg, was voor hen een ramp. Er was nauwelijks opslagruimte en het was een zware klus om decors via de trappen het theater in en uit te krijgen. In het theater aan de Kloveniersburgwal rijdt de vrachtwagen tot aan de lift, die de boel zo naar boven brengt. Dat maakt het mogelijk om de decors sneller om te bouwen. En dat is een van de eisen geweest die artistiek leider Boermans aan zijn nieuwe theater stelde. In het voormalige zwembad kon er maar aan één productie tegelijk worden gewerkt. Dat gaat veranderen.

Boermans: 'We kunnen nu meerdere stukken op het repertoire houden. Een voorstelling in onze eigen zaal maken, lang doorspelen, en daarna eventueel op reis gaan als een productie zich bewezen heeft.'

De nieuwe plek biedt ook de ruimte om naast voorstellingen andere activiteiten te organiseren. Komend seizoen komt de Oostenrijkse regisseur Hans Gratzer van het Weense Schauspielhaus bij de Trust een toneelstuk over Nietzsche regisseren. Die voorstelling wordt begeleid door lezingen, discussies en een tentoonstelling over de filosoof. Boermans: 'Hoe we het moeten noemen weten we nog niet, festival is zo'n vreselijk woord. Maar we besteden zes weken lang aandacht aan Nietzsche, die immers het fundament is van Goetz en Schwab, de schrijvers die we de laatste jaren hebben gespeeld.'

De bedoeling is om het nieuwe

Trusttheater het hele jaar open te houden, zodat er altijd iets te doen is. De Trust gaat zich niet opwerpen als concurrent van de Nestheaters of van theater Bellevue - voorstellingen van andere theatermakers zullen alleen worden geprogrammeerd in het kader van een specifiek project. Maar dat het theater twee maanden dicht gaat ter voorbereiding van een nieuwe productie, behoort vanaf nu tot de verleden tijd.

'De Trust krijgt nog meer een eigen gezicht', zegt Khaldoun Elmecky, als acteur al sinds de begintijd aan de Trust verbonden. 'We kunnen ons nu beter manifesteren.'

Net als alle andere medewerkers van de Trust was Elmecky nauw betrokken bij de plannen voor het nieuwe theater. Die betrokkenheid begon al bij het formuleren van de wensen voor een nieuw gebouw - Elmecky zat in de zogenaamde 'bouwcommissie'. Na het denkwerk moesten de handen daadwerkelijk uit de mouwen worden gestoken. De hele afwerking van het gebouw is door de Trust zelf gedaan.

Elmecky: 'We hebben het aangepakt als een project. Alle acteurs die niet in Mijn hondenmond zaten, de voorstelling die Theu Boermans in Maastricht regisseerde, hebben na de vakantie een overall aangetrokken en zijn onder leiding van een akela zijn we aan het werk gegaan.' Dikke lagen verf moesten er worden afgekrabd, enorme oppervlaktes moesten geplamuurd en in de grondverf gezet. Elmecky: 'Alles wat je doet als je gaat verhuizen, maar dan honderd keer meer.'

Elmecky was een van de drie Trust-acteurs die de afgelopen tijd een eigen voorstelling regisseerde. Maar wie denkt dat de groep in die richting zal doorgaan, heeft het mis. Hoe collectief de Trust ook te werk gaat, onder de voorstellingen blijft vooralsnog de handtekening staan van Theu Boermans. Zelf zegt Elmecky dat acteren en regisseren niet samengaan, hij kiest voorlopig voor het eerste.

Boermans is wel op zoek naar uitbreiding van zijn gezelschap. Niet alleen met acteurs - hij had naast Jakob Derwig nog vijf jonge acteurs willen aannemen als er genoeg geld was gekomen - maar ook met een jonge regisseur die van buiten moet komen. 'Op onze eigen acteurs legt dat regisseren veel te veel druk, zo'n regie moet meteen concurreren met de andere Trust-voorstellingen.'

Die periode dat de groep geen eigen plek had, heeft nog meer opgeleverd. De Trust heeft zich in film- en televisieprojecten gestort, die voor een groot deel zelf werden geproduceerd. Op dit moment concentreert de groep zich weer op het theater, maar in de toekomst wordt 'Trust Media' verder uitgebreid.

Natuurlijk heeft Theu Boermans gefantaseerd over een eigen bioscoop als onderdeel van het nieuwe gebouw. In een eigen bioscoop zou een Trust-film de tijd krijgen om te gaan lopen - sinds Boermans ervaring heeft opgedaan met het produceren van films loopt hij rond met allerlei ideeën om het Nederlandse filmklimaat te verbeteren. Zolang die eigen bioscoop er nog niet is, organiseert Boermans op z'n minst een discussie over dat thema. In z'n eigen theater.

Meer over