Kunstwerk van de week

In het explosieve What a Piece of Work is Man komen koloniale mannen tot ontploffing

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: What a Piece of Work is Man van Patricia Kaersenhout.

What a Piece of Work is Man in Het Hem in Zaandam. Beeld Natascha Libbert
What a Piece of Work is Man in Het Hem in Zaandam.Beeld Natascha Libbert

Een harde knal, zo een in je buik, niet in je oren. BAM! In de schietbaan in de kelder van Het Hem, de oude munitiefabriek, gaat iets kapot. BAM! Op de vele videoschermen en de projectie spatten glazen borstbeelden uiteen. BAM! Het ziet er schitterend uit. In slowmotion: eerst het wegspatten van de glasscherven, daarna wordt alles weer langzaam teruggespoeld en komen de beelden terug op hun sokkels, om weer te ontploffen. BAM!

Ik ben getuige van een explosieve en wonderbaarlijk mooie woede. Zo ken ik kunstenaar Patricia Kaersenhout niet. Haar kunstwerken zijn meestal talig en doordacht en vragen van de toeschouwer om stil te staan en door te denken, ze vergen concentratie en geduld. Haar kunst reageert veelal op het koloniale verleden van Nederland en op racisme.

What a Piece of Work is Man in Het Hem in Zaandam. Beeld Natascha Libbert
What a Piece of Work is Man in Het Hem in Zaandam.Beeld Natascha Libbert

Neem haar bekendste kunstwerk, dat recent is aangekocht door vier musea: Guess Who’s Coming to Dinner Too? Dat is een gedekte tafel, een fantasie-ontmoeting van belangrijke zwarte vrouwen en vrouwen van kleur uit de wereldgeschiedenis. De tafel is versierd met hun namen, met borduursels en glazen sculpturen. In het Frans Hals Museum (locatie Hal), waar de tafel nu staat opgesteld, is op de wand over elke vrouw iets te lezen. De ontmoeting moeten we er zelf bij bedenken.

George Henry Barnet Lyon in de tuin van het depot van het Surinaams museum in Paramaribo. Beeld Eric Kastelein
George Henry Barnet Lyon in de tuin van het depot van het Surinaams museum in Paramaribo.Beeld Eric Kastelein

Nee, dan deze installatie in Het Hem. Hier is geen geduld vereist. What a Piece of Work is Man is van een overtuigende directheid. Zoals vaker verwerkte Kaersenhout citaten van Shakespeare in haar kunst. Singer-songwriter Shishani Vranckx spuwt de woorden van Hamlet haast uit, afkeurend, nijdig: ‘What a piece of work is man!’

Toch is er een verband tussen dit kunstwerk en Guess Who’s Coming To Dinner Too? Voor de glazen sculpturen op de tafel werkte de kunstenaar samen met glasatelier Vrij Glas op het Hembrugterrein. Ze raakte gefascineerd door het materiaal. Glas wordt vloeibaar bij 1.300 graden Celsius. En als het daarna te snel afkoelt spat het uiteen. BAM! Niet al het glas is ontploft: een onthoofd beeld staat op de schietbaan, het beeld ernaast is nog intact, maar voelt als een tikkende tijdbom.

Waar de tafel een eerbetoon is aan vrouwen die Kaersenhout bewondert, is What a Piece of Work is Man een aanklacht, een tegenmonument. De borstbeelden verbeelden mannen die een militaire rol speelden in de Nederlandse koloniën, zoals Jo van Heutsz (1851-1924, verantwoordelijk voor de dood van zo’n 2.900 Atjehers) en George Henry Barnet Lyon (1849-1918). Barnet Lyon liet contractarbeiders in Suriname vermoorden, onder hen Janey Tetary (1856-1884), een van de vrouwen die Kaersenhout eert in Guess Who’s Coming to Dinner Too? Hoogstwaarschijnlijk is de kogel waarmee zij werd doodgeschoten zelfs hier op het Hembrugterrein gemaakt.

What a Piece of Work is Man in Het Hem in Zaandam. Beeld Natascha Libbert
What a Piece of Work is Man in Het Hem in Zaandam.Beeld Natascha Libbert

De tentoonstellingsbrochure vermeldt per historische figuur hoe hij herdacht wordt: of er bijvoorbeeld een standbeeld of monument is (vaak wel) of een schilderij waar de kunstenaar zich op kon baseren. Sommige ‘helden’ zijn inmiddels van hun sokkel gevallen, denk bijvoorbeeld aan het voormalige Van Heutszmonument in Amsterdam-Zuid. Het borstbeeld van Barnet Lyon is gebaseerd op een beeld uit 1908 dat sinds 2019 zonder sokkel en plaquette in de tuin bij het Surinaams Museum in Paramaribo staat. Op de plek waar het beeld stond wordt nu Janey Tetary herdacht. De geschiedenis blijft explosief materiaal.

Wie: Patricia Kaersenhout (54)
Wat: What a Piece of Work is Man, 2021
Waar: Voormalige schietbaan kelder Het Hem, Hembrugterrein Zaandam T/M 31/10
Schietbaan? Onder Het Hem loopt een 200 meter lange schietbaan, tot 2003 was op het Hembrugterrein de wapenfabriek van de Nederlandse staat gevestigd.
Ook zien: De tentoonstelling Chapter 4OUR: Abundance in Het Hem T/M 31/10

Meer over