Boekrecensie

In Het Alles laat Dave Eggers weinig over aan de verbeelding ★★☆☆☆

Dave Eggers schreef een onheilspellende roman over de macht van technologie. Helaas is het plot dun en simplistisch. Voor nuance en twijfel lijkt in Het Alles geen ruimte.

Huib Modderkolk
Dave Eggers  Beeld Getty
Dave EggersBeeld Getty

Wie weleens naar de Britse sciencefictionserie Black Mirror heeft gekeken, weet hoe onbehaaglijk een toekomstbeeld kan voelen. Door de impact en het gebruik van moderne technologie uit te vergroten, houdt de serie kijkers een spiegel voor. Willen we leven in een maatschappij waarin elk menselijk contact in beeld wordt opgeslagen, geanalyseerd, bediscussieerd en kan worden teruggezocht?

Ook Het Alles (de Nederlandse vertaling van The Every), de nieuwe roman van Dave Eggers, schetst een dystopische samenleving. Een samenleving die wordt beheerst door het machtige techbedrijf The Every uit Silicon Valley – wat doet denken aan een samentrekking van Apple, Google en Facebook. The Every is een alomvattende veelvraat, het koopt drie andere bedrijven per week en propageert volledige transparantie, gemak en, uiteraard, duurzaamheid en inclusie. De apps en apparaten van The Every meten en weten alles. Ze houden bij of je voldoende beweegt, sociaal interactief bent, voldoende collega’s beoordeelt, de juiste hartslag hebt, gepaste grammatica gebruikt en een omvangrijke woordenschat hebt. Algoritmen bepalen of iemand wordt ontslagen of niet. In die wereld zijn regeringen ondergeschikt (en is de journalistiek verdwenen).

In de Every-samenleving draagt iedereen een bodycam en hangen overal camera’s (op plekken waar die niet hangen worden burgers gewaarschuwd ze te betreden op eigen risico) en heeft een faux pas gevolgen voor je sham-score, je schaamtescore. Zei je ‘mankracht’ waar ‘menskracht’ had gemoeten? Hopelijk rapporteren je collega’s je niet. Stond je ooit op een foto met een man die later een aanrander blijkt te zijn? Minpunten. Schepte je twee keer op omdat je het eten lekker vond? Publiekelijk te schande gezet.

Een zeldzame criticus

Delaney Wells is een zeldzame criticus van The Every. Ze groeide op in een bosrijke omgeving zonder smartphone tot haar ouders zich zorgen begonnen te maken over haar gebrek aan sociale contacten. Ze gaven haar een smartphone, waarna Delaney de destructieve kracht van het apparaat ervoer. Ze had meer contact, maar voelde zich ongelukkiger. Ze sliep slechter, kon zich nauwelijks nog concentreren.

Eenmaal hersteld besloot ze, geïnspireerd door de colleges van haar professor Agarwal, wraak te nemen. Ze wil bij The Every gaan werken om het bedrijf van binnenuit kapot te maken. Als ze door de selectie komt, stelt ze steeds verregaander plannen voor nieuwe apps voor – die tot haar verbazing allemaal enthousiast worden ontvangen. Zoals een app die met kunstmatige intelligentie de werkelijke waarde van een vriendschap meet en een cijfer geeft van 0 tot 100. ‘Omdat cijfers inherent eerlijk zijn, en mensen inherent niet.’

Overgave aan de technologie

Het zijn niet zozeer al die ingrijpende technologieën die de moderne tijd kleuren, lijkt de gedachte in Het Alles, maar vooral de mensen die zich er zo onbedaarlijk aan overgeven. Professor Agarwal beschouwt de smartspeaker ‘als het ultieme, overtuigende bewijs dat mensen geen enkele inbreuk op hun privacy te dol vinden als die hun een loopje naar de andere kant van de kamer bespaart.’

Als Delaney voor The Every gaat werken, schrijft Agarwal haar: ‘Je leek je bewust van de manieren waarop de mens fundamenteel wordt veranderd – dat we van individuele wezens die aan onafhankelijkheid hechten, veranderen in een soort die zich bovenal wil terugtrekken, wil gehoorzamen, in ruil voor gratis dingen.’ Zoals blijkt als Delaney haar collega’s bij wijze van introductie meeneemt op een busrit naar een strand met parende zeeolifanten: de Everyones raken volledig van slag tijdens het uitje en de confrontatie met de buitenwereld. Ze rennen terug naar de bus en hun smartphone. Hun comfortabele wereld.

Het Alles heeft allerlei raakvlakken met de huidige tijd. Van Google Classroom tot Huawei, van de stappenteller tot de afrekencultuur via sociale media, het komt allemaal voorbij. Maar anders dan in Black Mirror wordt er weinig aan de verbeelding overgelaten. Het plot is dun en simplistisch. De lezer wordt overvoerd met apps, technologieën, krankzinnige situaties. Voor nuance, twijfel, fijnzinnigheid of fantasie is geen ruimte. Als Het Alles een spiegel moet voorhouden, dan een spiegel die op megafoonvolume vertelt hoe de wereld eruitziet en waarom dat gevaarlijk is. Professor Agarwal waarschuwt dat technologiereuzen als The Every in feite autoritaire regimes zijn. ‘Nuanceringen wegpoetsen, categoriseren, cijfers hangen aan alles wat per definitie complex is. Simplificeren. Ons de toekomst voorspiegelen.’ Het is een typering die ook van toepassing is op het boek zelf.

Dave Eggers: Het Alles. Uit het Engels vertaald door Lidwien Biekmann, Elles Tukker en Gerda Baardman. De Bezige Bij; 456 pagina’s; € 24,99.

null Beeld De Bezige Bij
Beeld De Bezige Bij
Meer over