In Energiedak komt de warmte steeds terug

Het winnende ontwerp in een competitie voor energiezuinige huizen lijkt opgebouwd uit kringlopen. Vooral water wordt alle kanten op gepompt....

AAN ALLES is gedacht om in dit huis geen energie te laten ontsnappen, laat staan onbenut te laten. Zo gaat het warme afvoerwater van vaatwasser, wasmachine en bad door een warmtewisselaar die de warmte eraan onttrekt. Die wordt gebruikt om water uit de kraan warmer te maken.

Het is maar één voorbeeld uit Energiedak, het woningontwerp van architect prof. ir. J. Kristinsson. Deze week werd het als winnaar gekozen uit 45 ontwerpen die meedongen in de Competitie Exergiewoningen, een wedstrijd voor huizen waarin optimaal van energie gebruik wordt gemaakt. Energiemaatschappijen en -organisaties hadden de competitie uitgeschreven.

Het Energiedak van de Deventer architect, tevens hoogleraar milieutechnisch ontwerpen aan de Technische Universiteit Delft, is een combinatie van technologie en comfort. Het huis kost twee tot tweeënhalve ton, afhankelijk van de keuze van installaties en het aantal verdiepingen, en is daarmee bereikbaar voor velen. 'Kijk', zegt Kristinsson terwijl hij de toegevoegde dakopbouw van de maquette haalt, 'deze woning kun je laten groeien door dit deel er later op te zetten.'

Pluspuntje, zo schetste juryvoorzitter Paul Rosenmöller, fractieleider van GroenLinks, is dat de woning er ook goed uitziet. Er is veel glas en hout, en er zijn terrassen aan twee kanten, met zonnescherm. Er staat zelfs een zandbak met spiegelend deksel, dat het licht weerkaatst en het zand verwarmt.

Bij veel huizen die het stempel 'duurzaam' dragen, kun je het bijzondere er niet aan af zien. Maar bij Kristinssons Energiedak springt de draaibare zonne-energieinstallatie in het oog. De constructie heeft drie functies. De zonnecollector verwarmt regenwater dat op het dak wordt opgevangen, de zonnecellen maken elektriciteit voor de boiler en een luchtcollector bij het paneel blaast aangezogen lucht in de spouwmuren.

'De zonnecellen hebben het hoogste rendement als ze goed worden gekoeld. Daarom is de luchtcollector onderdeel van het zonnepaneel, zodat de aangezogen lucht over de cellen heen kan strijken', licht Kristinsson toe. De hele zonne-energieinstallatie draait automatisch mee met de zonnestand en dus met de beste lichtinval.

Kristinsson vindt het jammer dat veel woningen geen kruipruimte meer hebben. Zijn eigen ontwerp voorziet daar wel in: de ruimte onder het huis wil hij onder meer gebruiken voor de berging van grote waterzakken of tanks. In zijn maquette zijn er daarvan twee gepland. In de ene wordt het koude regenwater verzameld, in de andere kan bijvoorbeeld de stadsverwarming overtollig warm water kwijt.

Een van de redenen waarom Energiedak met de eerste prijs ging strijken, is het gebruik door Kristinsson van innoverende bouwmethoden. Zo slaat hij holle betonnen heipalen, gevuld met water, in de grond. De palen dienen als warmtewisselaar. De architect gaat ervan uit dat ook de bodemenergie benut moet worden.

Op twintig meter diepte heerst een constante temperatuur van tien graden Celsius. Met behulp van een elektrische warmtepomp wordt het water vanaf dit temperatuurniveau verder verwarmd en door het huis geleid, waarbij onderweg de vloeren worden verwarmd, plus een enkele radiator die als bijverwarming dient.

Voor vrijwel alles wendt Kristinsson retoursystemen aan, of het warm afvalwater betreft, warme lucht of regenwater. 'Bij de huidige woningbouw gooi je alsmaar warmte weg. Daar moeten we mee ophouden', stelt de prijswinnaar.

Zelf gelooft Kristinsson al een jaar of twintig in deze aanpak. Zo werden de door zijn architectenbureau ontworpen energiezuinige huizen al in de jaren zeventig neergezet in Schiedam. 'Onlangs promoveerde S. Sylvester op een onderzoek naar energiezuinige huizen en toen bleek dat de Schiedamse woningen met een aardgasbruik van 550 kubieke meter per jaar nog steeds revolutionair zuinig zijn. Gewone huizen verstoken 1200 tot 2000 kubieke meter aardgas.'

In Energiedak zitten nieuwe vondsten. De lage straatverlichting bijvoorbeeld, met bewegingsvoelers. Na elf uur 's avonds brandt deze lantaarnpaal niet meer, maar als er mensen in de buurt komen, gaat de lamp toch weer aan. De verlichting staat dicht bij de gevel van de woning om de veiligheid van de bewoners te dienen. En het lichtpunt zit laag: hoe lager hoe minder energie nodig is voor een goede verlichting van het straatdeel.

Bij gezinnen met kinderen wil de buitendeur nogal eens openstaan. Dat leidt tot veel warmteverlies. Door scharnieren toe te passen met een schuine constructie sluit de buitendeur vanzelf. De scharnieren kosten honderd gulden per paar en het aanbrengen ervan bespaart 68 kubieke meter gas per jaar per twee deuren, zo is uitgerekend.

Een van de prettige bijkomstigheden van zijn uitverkiezing is dat Kristinsson zijn ontwerp vrijwel zeker mag uitvoeren in een nieuwe woonwijk in de regio Arnhem/Nijmegen. In deze streek maken diverse partijen zich druk over de energiezuinige woning van de toekomst. De Competitie Exergiewoning was dan ook opgezet door organisaties die zich op de energiemarkt begeven, zoals Novem (de Nederlandse onderneming voor energie en milieu), Sep (de elektriciteitsproducenten), EnergieNed (vereniging van energiedistributiebedrijven) en de distributiebedrijven NUON en GGR-Gas in Gelderland.

Begin volgende eeuw kan volgens Kristinsson een energie-neutrale woning worden gebouwd zonder gebruik van fossiele brandstoffen. 'Tot dusver was er geen grote belangstelling voor energiezuinig bouwen omdat de prijs van aardgas zo laag is. De politiek kijkt in het algemeen niet naar de langere termijn. Ik hoop dat daar nu verandering in komt.'

Marieke Aarden

Meer over