Moet u zien

In een documentaire als een liefdesverklaring blikken oud-werknemers van seksclub Yab Yum terug

Hoe kun je nou terugverlangen naar een poel van verderf als Yab Yum? Die vraag hield Anna Maria van ’t Hek zozeer bezig dat ze er een documentaire aan wijdde. In Yab Yum blikken oud-werknemers van de legendarische seksclub met heimwee terug op een unieke tijd. Een documentaire als een liefdesverklaring.

still uit Yab Yum Beeld Halal
still uit Yab YumBeeld Halal

‘Een man die bij Heras hekwerken werkte, wilde altijd met prikkeldraad aan de verwarming worden vastgebonden’, herinnert voormalig prostituee Iris zich uit haar tijd bij Yab Yum. ‘Nog altijd als ik langs een hek met zo’n bordje ‘Heras’ erop loop, denk ik aan die man.’ Het kwam haar niet slecht uit, zulke verzoeken, zegt ze: ‘Zolang ik aan de klant zat, zat de klant niet aan mij, snap je?’

Yab Yum luidt eenvoudigweg de titel van de documentaire die Anna Maria van ’t Hek (30) over de legendarische seksclub maakte. De man van Heras hekwerken komt niet aan het woord; het bonte scala aan bezoekers – van crimineel tot advocaat en van burgerman tot beroemdheid – wordt wel benoemd in de film, maar de hoofdpersonen zijn oud-werknemers. Op hun verhaal wilde Van ’t Hek inzoomen, op hun leven, en, in veel gevallen, op hun heimwee naar die tijd. Dat, zegt ze, fascineerde haar. Yab Yum, dat klinkt toch als een poel van verderf – het bordeel werd gesloten toen de onderwereld er een te grote greep op de zaken kreeg. Nog los daarvan; de vrouwen die er werkten moesten toch voor het leven beschadigd zijn geraakt? Hoe kun je nou terugverlangen naar die tijd?

Anna Maria van't Hek  Beeld Eva Roefs
Anna Maria van't HekBeeld Eva Roefs

Daar begon het mee, zegt Van ’t Hek bij haar thuis in de Amsterdamse binnenstad, op nog geen kilometer van de plek aan het Singel waar Yab Yum vanaf begin jaren tachtig tot 2014 was gevestigd. Met haar ontmoeting met oud-werknemer Mitch, jarenlang manager van het bordeel, die zei dat het ‘de mooiste tijd van zijn leven’ was geweest. Van ’t Hek: ‘Ik ontmoette hem toen ik met mijn oma een uitstapje maakte voor haar 85ste verjaardag. Zij is een keurige dame uit het Gooi en het leek me grappig haar mee te nemen naar het Yab Yum-museum, dat in de jaren na de sluiting van het pand was gemaakt. Het was gesloten, maar toen ik aanbelde, werden we toch binnengelaten. Door oud-manager Mitch, naar later bleek, die het verleden niet wilde loslaten en daarom dat museumpje runde.’

Van ’t Hek had weleens beelden gezien uit de gloriedagen van het bordeel en verwachtte dan ook marmer en klatergoud, kroonluchters en glamour. Maar de rondleiding die Mitch – een zestiger met verzorgd blond haar en stralend witte tanden – haar en haar oma gaf, toonde een andere aanblik. ‘De boel was in verval. Er stonden wat stoffige paspoppen met Yab Yum-badjassen aan en vuile glazen met verschaalde bodempjes champagne. Het stonk er. Maar Mitch gaf de rondleiding met een zekere trots, alsof de zaak nog floreerde. Ik dacht: wat is er gebeurd op deze plek waardoor deze man zo in het verleden leeft?’

Zijn verhaal zou een mooi uitgangspunt voor een film kunnen zijn, dacht Van ’t Hek ook. Eerder maakte ze voor Videoland de driedelige documentaireserie Badr, waarvoor ze kickbokser Badr Hari drie maanden volgde. ‘Iedereen denkt meteen aan de verhalen over mishandeling als het over Badr Hari gaat,’ zegt ze, ‘maar ik wilde een andere kant van hem laten zien. Ik heb hem een brief geschreven: ik wil echt een film maken over jóú, en niet het stereotiepe beeld bevestigen. Dat heeft hem over de streep getrokken. Hij is in wezen een ontzettend gevoelig en zachtaardig mens, al was hij soms wispelturig. Het kon opeens helemaal mis zijn. Dan kon ik hem dagenlang niet bereiken en wilde hij stoppen met filmen.’

still uit Yab Yum Beeld Halal
still uit Yab YumBeeld Halal

Was Badr Hari een grillige hoofdpersoon, bij het maken van Yab Yum bleken de problemen nog vele malen groter, vertelt Van ’t Hek. Vooral het ware verhaal rond de invloed van criminelen op het bordeel was een levensgroot taboe. ‘Niemand wilde erover praten. Ik heb eindeloos veel zaterdagochtenden koffie zitten drinken met mensen in Amsterdamse kroegen, maar niemand wilde op film vertellen wat er precies was gebeurd.’

Door alle koffiesessies leerde ze wel steeds beter haar hoofdpersonen kennen: oud-manager Mitch dus, die met nostalgie terugblikt op zijn Yab Yum-tijd, de barmannen Rob en Tonnie – homo’s, want dat was het beleid. ‘Het was een heerlijk bedrijf’, zegt Tonnie; ook hij heeft er, voor het aidstijdperk, zijn beste jaren beleefd.

Voormalig prostituee Maureen, onherkenbaar in beeld gebracht, heeft het over de avonturen die Yab Yum haar bood. ‘Je ontmoette prinsen en filmsterren, kon naar Saint-Tropez. Ik ging er meestal met plezier naartoe’, zegt ze. ‘Ik was er voor de lol, ik stond te dansen en te zingen op tafel.’ Maar verderop in de documentaire lukt het Van ’t Hek met geduldig doorvragen haar verhaal te nuanceren. Dat sommige meisjes uit de club zelfmoord hebben gepleegd, verbaast Maureen niet. ‘Dat komt niet door het werk’, zegt ze stellig. ‘Maar als je zoals ik op je 14de op straat wordt gezet, als je vader zoals de mijne op je 16de bezwijkt aan de alcohol terwijl je denkt: hou van me papa, blijf mij me, ja, dan krijg je dus...’ Met tranen in haar keel: ‘Mijn leven. De reden voor dit werk is altijd een gebrek aan liefde, aandacht en genegenheid.’

Ook oud-collega Iris dist smakelijke anekdotes op over haar Yab Yum-tijd voordat ze iets over haar harde jeugd prijsgeeft. ‘Weg ermee’, zegt ze met een handgebaar nadat ze in een paar zinnen heeft geschetst hoe ze op haar 19de, zwanger van de derde, liep te tippelen op straat. ‘Tien mannen op een avond is veel, hoor. Ik zal het nooit vergeten.’ Dan, na een slok witte wijn: ‘Maar ik heb een goed gevoel voor humor. En zorgen houden je jong.’

still uit Yab Yum Beeld Halal
still uit Yab YumBeeld Halal

Moedige vrouwen, zegt Anna Maria van ’t Hek, die na veel ellende helemaal niet zo slecht af waren bij Yab Yum. ‘Ik had veel vooroordelen over de prostitutie, dacht: niemand kiest daar vrijwillig voor, prostitutie is iets slechts. Maar ik ben er anders naar gaan kijken. Het is zoals Maureen zegt: het is niet het werk waardoor de vrouwen beschadigd raken, de vrouwen die het werk doen zijn daarvóór vaak al beschadigd. En dan is een club als Yab Yum relatief een veilige plek om terecht te komen. De vrouwen verdienden er veel geld en hadden behoorlijk wat touwtjes in handen. Ga je bordelen verbieden, dan worden het flatjes en hotelkamers waar de vrouwen hun werk doen. Dat is pas echt eng.’

Gevaar was er overigens wel bij Yab Yum; criminelen als Klaas Bruinsma en later Holleeder, Mieremet en Klepper waren er frequente bezoekers. En ze kregen er veel macht; op een gegeven moment was de club de huiskamer van de onderwereld. Vanaf 1996 volgt een reeks gebeurtenissen elkaar op die de ondergang van de zaak inluidt: portier Bertje wordt voor de deur geliquideerd, eigenaar Theo Heuft wordt bedreigd en criminelen nemen Yab Yum voor een verdacht laag bedrag over. Afpersing, zegt Heuft in de film, maar al te lang wil hij niet stilstaan bij de zaak. ‘Ik kijk niet terug.’

still uit Yab Yum Beeld Halal
still uit Yab YumBeeld Halal

Het is al een wonder, zegt Anna Maria van ’t Hek, dat hij in de documentaire zit, want lange tijd hield hij vol beslist niet mee te willen werken. ‘Hij stuurde me zelfs een artikel toe over een misdaadjournalist die was doodgeschoten bij een seksclub in Laren: het kan gevaarlijk zijn om je neus te steken in zulke zaken.’ Weer paste Van ’t Hek haar beproefde methode toe: ze stuurde Heuft een brief. ‘Daarin schreef ik hem dat ik geen misdaadjournalist ben en dat het me er helemaal niet om te doen was duistere zaken aan het licht te brengen. Ik wilde een documentaire maken als een liefdesverklaring, een terugblik op een unieke tijd.’ Heuft ging overstag – het hielp misschien ook een beetje, geeft Van ’t Hek toe, dat ze de dochter is van cabaretier Youp van ’t Hek die jaren tegenover Yab Yum woonde en er ook weleens binnen is geweest. ‘Verkleed als Sinterklaas. Hij was dronken en hij werd er al snel weer uit gezet omdat hij naar huis belde en door de zaak riep: wie wil er dat ik ook zíjn vrouw even bel?’

Na een jarenlange strafzaak heeft de rechtbank onlangs, in december, niet bewezen geacht dat de verkoop van Yab Yum het rechtstreekse gevolg van afpersing was. Van ’t Hek heeft de uitspraak niet afgewacht – daar ging het haar niet om, het ging haar om de herinneringen van mensen als Mitch, Maureen en Iris. Bovendien was haar film in april vorig jaar al klaar. ‘Hij zou in de bioscoop gaan draaien, maar door corona is dat eerst een paar keer uitgesteld en uiteindelijk helemaal afgeblazen. De film komt nu online uit, en gelukkig dit voorjaar ook op televisie. Ik kan niet wachten, ik heb drie jaar aan die film gewerkt. Het is als een eindeloze bevalling: dat kind moet er nu uit.’

De documentaire Yab Yum is vanaf 25 februari online te zien op picl.nl en Vitamine Cineville. Komend voorjaar is de film op televisie te zien bij BNNVara.

Meer over