Kunstwerk van de week

In de video-installatie Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma perst Sadik Kwaish Alfraji zijn herinneringen aan Bagdad samen

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma van Sadik Kwaish Alfraji.

De video-installatie Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma van Sadik Kwaish Alfraji in Kunsthal Kade in Amersfoort.  Beeld Natascha Libbert
De video-installatie Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma van Sadik Kwaish Alfraji in Kunsthal Kade in Amersfoort.Beeld Natascha Libbert

Gek fenomeen: je loopt ergens en plotseling herinner je je het liedje dat uit je koptelefoon klonk, de laatste keer dat je daar was. Of andersom, je luistert een liedje en weet nog precies waar je was toen je het de eerste keer hoorde. Of andere mensen dat ook hebben, vroeg iemand laatst op Twitter. Ja, zeker. Ik heb het trouwens ook met gedachten en gevoelens, ook die zitten vast aan specifieke plekken.

Daar moest ik aan denken toen ik deze week Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma zag, van kunstenaar Sadik Kwaish Alfraji. Die overrompelende video-installatie draait volledig om gevoelens, gedachten en herinneringen die horen bij een plek. Het is een nostalgische ode aan het park Al-Umma uit Alfraji’s geboortestad Bagdad. Ooit was het een bruisende ontmoetingsplek in het culturele hart van de stad.

Sadik Kwaish Alfraji werd geboren in Irak en vluchtte in 1990 voor het regime van Saddam Hussein. Hij belandde in Nederland, in Amersfoort. De afgelopen jaren had hij talloze tentoonstellingen in het binnen- en buitenland. Toch is de tentoonstelling In Search of Lost Baghdad, net open in Kade, zijn eerste Nederlandse solo sinds 2010. Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma (2017) was ook nog niet eerder in Nederland te zien.

De video-installatie Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma van Sadik Kwaish Alfraji in Kunsthal Kade.  Beeld Natascha Libbert
De video-installatie Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma van Sadik Kwaish Alfraji in Kunsthal Kade.Beeld Natascha Libbert

De kunstwerken in de tentoonstelling gaan over Alfraji’s eigen migratiegeschiedenis en die van zijn familie. Terugkerende thema’s daarbij zijn hoop, verlies, verlangen en herinnering. Met zijn expressieve tekeningen en animaties probeert hij het gat te dichten dat door migratie is ontstaan, zei hij in het televisieprogramma Kijken op gevoel tegen presentator (en Volkskrant-collega) Wieteke van Zeil.

Op negen videoschermen zie je in zwart-wit fragmenten van modernistische beeldhouwwerken in het park: de kop van een paard, een vrouwenhoofd dat moederlijk voorover buigt, een figuur met uitgestrekte armen. Ze worden afgewisseld met een foto van de kunstenaar als 9-jarige jongen. Met grote, dromerige ogen en een cowboyhoed schuin op zijn hoofd kijkt de jongen recht de camera in. De schermen staan in een lichte boog in de grote zaal van Kade, als kijker word je helemaal in het beeld ondergedompeld.

De video-installatie Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma van Sadik Kwaish Alfraji in Kunsthal Kade.  Beeld Natascha Libbert
De video-installatie Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma van Sadik Kwaish Alfraji in Kunsthal Kade.Beeld Natascha Libbert

Gaandeweg komt er beweging in de statische beginbeelden. Sadik Kwaish Alfraji tekende eroverheen, laag over laag. De ‘koppen’ van de beeldhouwwerken raken opgevuld met boompjes en vogels. Lijnen kronkelen als slingerpaadjes. Daar tussen zie je ineens de silhouetten van twee geliefden die elkaar net niet kussen. Of je vangt een flits op van oude filmbeelden van dansende en feestende mensen.

Omdat Alfraji zijn beelden zo gelaagd opbouwt zie je de verwantschap met Natasja Kensmil, de andere kunstenaar die in Kade een solo heeft. Anders dan Alfraji werkt zij alleen met stilstaand beeld, ze schildert en tekent. Haar werk gaat bovendien over tsaren, priesters en martelaren, geschiedenissen die verder weg staan dan die van Alfraji. Wat ze gemeen hebben is dat ze in een beeld meerdere momenten tegelijk vangen, alsof de tijd wordt samengeperst.

Zeefdruk van Natasja Kensmil uit de serie Martyrs Mirror in Kunsthal Kade. 	 Beeld Natascha Libbert
Zeefdruk van Natasja Kensmil uit de serie Martyrs Mirror in Kunsthal Kade.Beeld Natascha Libbert

Alfraji perst zijn herinneringen aan een plek samen. De opwinding en verwachting van vroeger, het gemis van nu. Het park was een poort naar nieuwe, spannende werelden. Waar stelletjes elkaar tussen de bomen kusten, waar hij kon wegdromen bij de kunstwerken, waar misschien ook wel de muziek weerklonk uit de vele muziekwinkeltjes in de buurt. De herinnering daaraan is nu ook een poort naar verlies en pijn. Al die lagen liggen over elkaar heen. Samen vormen ze een ervaring die tegelijkertijd hyperpersoonlijk en herkenbaar is.

Wie: Sadik Kwaish Alfraji (61)

Wat: Once Upon A Time, Hadiqat Al Umma (2017)

Type kunstwerk: Animatie met 9 videokanalen

Duur: 8’11

Bijzonderheden: Bestaat uit 14.000 tekeningen

Waar: Kunsthal Kade, Amersfoort

Onderdeel van: Tentoonstelling In Search of Lost Baghdad, t/m 9/1.

Meer over