oog voor detail

In de kunst ligt niemand zomaar

Veel van wat wij doen, voelen en vrezen, hebben kunstenaars al eeuwen opgemerkt. Wieteke van Zeil verbindt kunstdetails aan de actualiteit. Deze week: liggen.

Detail uit We Only Know This Way Of Living van Ryo Kinoshita, 2020 Beeld Galerie Fons Welters
Detail uit We Only Know This Way Of Living van Ryo Kinoshita, 2020Beeld Galerie Fons Welters

Liggen doen we allemaal, maar wie ligt in een kunstwerk wil iets vertellen. Liggen gebeurt namelijk zelden zonder betekenis in de kunst – Boeddha ligt op zijn rechterzij om het parinirvana te betreden na zijn dood, de verlichte toestand die een ziel ontvangt na de dood als-ie tijdens zijn leven al het nirvana had bereikt. De Romeinen liggen om te eten en te converseren en stralen daarmee ultieme status uit; ik ben al belangrijk, ik hoef er niet ook nog actief bij te zitten.

Liggen is zelden zonder betekenis, zéker in de westerse kunst, waar het toch vooral liggen-zonder-kleren is, door de vrouw. Dan wordt de boodschap al gauw onderdanigheid – aan de kijker. En het oproepen van verlangen, maar pas op: er zijn Regels. Zo mag je een vrouwelijk naakt op een schilderij best geil vinden, zolang je maar doet alsof het daar niet om gaat. Nee zeg, het is kunst hè. Die geforceerde emotionele afstand die we bij kunst hanteren schuurt een beetje. Het kan voor absurdistisch aandoende gesprekken in musea zorgen, waarbij haar seksualiteit onbesproken blijft terwijl zij passief en gewillig voor je ligt. Praten erover hoor je te doen in koele, intellectuele termen. Oh, de compositie! De verfstreek! Was er niet een filosoof die er iets belangwekkends over zei? Tuurlijk, guys.

Ryo Kinoshita, We Only Know This Way Of Living, 2020 Beeld Galerie Fons Welters
Ryo Kinoshita, We Only Know This Way Of Living, 2020Beeld Galerie Fons Welters

Dit kleine, bijna verstopte liggende figuurtje is het tegengif voor het wel erg serieus genomen liggend naakt waar de kunst op wachtte. Een touwpoppetje, bol als een rups, nonchalant liggend met één elleboog naar achter, hoofd geknikt zoals vrouwen dat doen als ze zich op hun meest onbedreigend willen tonen. Maar dan mét knipoog en kusmondje. En met tepels. Dit figuurtje steekt de draak met 500 jaar onnavolgbare kunstregels. Kleurig en onschuldig als een ijsje, lenig als een acrobate.

Het is maar een detail in een werk Ryo Kinoshita (1985) waarin dit figuurtje veel voorkomt, in verschillende nonchalante houdingen. Zo vaak, dat het werk op een afstand op een patroon lijkt, als een mooie stof, en je pas dichtbij de details waarneemt (de tepels zag ik thuis pas). Ik zou niet weten of Kinoshita dit werk bedoeld heeft als een commentaar op betekenisvolle houdingen in de kunstgeschiedenis, maar het laat zich graag zo lezen. Kinoshita’s kunst is sowieso anders dan alles wat ik kende en het lijkt gemaakt met de precisie van een monnik en een enorme materiaalliefde. Ik was gegrepen door zijn werk omdat het geborduurd lijkt – en het niet is. Elke minuscule lijn is er opgespoten, in dunne draadjes olieverf uit een spuitzakje geperst. Kinoshita speelt met onze blik en verwachtingen, kraaltjes zijn geen kraaltjes, doek is geen doek, stof is geen stof.

Textielbewerking en borduren zijn van oudsher typisch vrouwelijke ambachten, die vele treden lager op de statusladder staan in de kunsten dan olieverfschilderen of marmer beitelen. Kinoshita, een jonge Japanse kunstenaar die in Duitsland woont, refereert hieraan en laat tegelijk zien dat niet alles is wat het lijkt. Ik kan niet wachten tot hij meer van mijn ideeën en aannamen zo vrolijk op z’n kop zet.

Ryo Kinoshita, We only know this way of living, 2020, olieverf, hout en plastic op velours, 89,5 x 104 cm. Te zien t/m 24 april bij galerie Fons Welters, Amsterdam.

1. Titiaan, Venus van Urbino (detail), 1534 Beeld Uffizi Florence
1. Titiaan, Venus van Urbino (detail), 1534Beeld Uffizi Florence
Oog voor detail:
2. Henri Matisse, Pink Nude, 1935 Beeld Baltimore Museum of Art
Oog voor detail:2. Henri Matisse, Pink Nude, 1935Beeld Baltimore Museum of Art

Volg Wieteke van Zeil op ­Instagram: @artpophistory