KunstrecensieThis Is America

In de expositie This Is America geven kunstenaars de VS een flinke trap ★★★★☆

‘Amerika, het land van de ongewenste mogelijkheden.’ Een verhaspeling uit de film Flodder in Amerika (1992) die me is bijgebleven. Dat moet natuurlijk ‘onbegrensde mogelijkheden’ zijn. Alhoewel? In Kunsthal KAdE slaat dezelfde verwarring toe. De uitgebreide tentoonstelling heet This Is America - Art USA Today. Als dit Amerika is, mag ik dan terug naar huis?

In een spectaculaire video van kunstcollectief Indecline en kunstenaar Eugenio Merino (45) wordt aan de Mexicaanse kant van de Amerikaanse grensmuur een potje gevoetbald met het hoofd van de gehate president.Beeld foto Anna van Leeuwen

In de recente Amerikaanse kunst gaat het er hard aan toe. De teneur is: dit land is kapot. En er móet iets kapot om het weer heel te maken. Trump moet er natuurlijk aan. In een spectaculaire video van kunstcollectief Indecline en kunstenaar Eugenio Merino (45) wordt aan de Mexicaanse kant van de Amerikaanse grensmuur een potje gevoetbald met het hoofd van de gehate president. Bam, daar dreunt een schoen tegen Trumps wang. Zijn haar sliert prachtig achter zijn hoofd voordat het tegen de metalen muur knalt. Het ziet er heel pijnlijk uit, en heel mooi.

Ook andere kunstwerken in KAdE combineren zo’n in-your-face tactiek met onverwachte schoonheid en gelaagdheid. Neem de sculptuur A Suspension of Hostilities (‘staakt het vuren’). In de grootste zaal van Kunsthal KAdE lijkt de feloranje auto uit The Dukes of Hazzard gecrasht. Op het dak is de confederatievlag te zien. Hank Willis Thomas (44), zelf Afro-Amerikaans, keek als kind graag naar de televisieserie (1979-1985) over redneck-rebellen. Inmiddels is zijn beeld gekanteld, zoals hier is te zien. Dit is niet alleen een crash, maar ook een monument voor een ‘slaafvrije maatschappij’, legt het titelbordje uit.

Een enkel kunstwerk beperkt zich tot een welgemikte schop, in het gezicht van de toeschouwer. Zoals de twaalf meter brede tekening die Alixa Garcia (39) maakte om tweehonderd Amerikaanse kinderen te herdenken die recentelijk door geweld om het leven kwamen. Elders wordt kritiek op de Amerikaanse politiek sarcastisch, zoals op het billboard van collectief Gran Fury: ‘Welkom in Amerika: het enige geïndustrialiseerde land zonder nationale gezondheidszorg.’

Dit is niet alleen een crash, maar ook een monument voor een ‘slaafvrije maatschappij’, legt het titelbordje uit.Beeld foto Peter Cox

Hier in in Kunsthal KAdE, tussen al die brave kunstkijkers met mondkapjes op, kan zulke kunst wat evident overkomen. Jaha, als wij mochten stemmen gingen we echt niet voor Trump! Wij zijn ook tegen wapens en voor gezondheidszorg. Zo blijkt ook uit de resultaten van het stemhokje in de educatieruimte. 

Maar fascinerend is: een aanzienlijk deel van deze kunstwerken is helemaal niet voor kunsttentoonstellingen gemaakt. Het gaat om kunst in de openbare ruimte, zoals het billboard-project For Freedoms, maar ook om werk in bijvoorbeeld gevangenissen. De kunst dient niet altijd om te schoppen, maar ook om te vieren, te versieren of te herdenken. Neem de performance Slave Rebellion Reenactment van Dread Scott (55), waarin een slavenopstand uit 1811 werd heropgevoerd in New Orleans. Dat deden Scott en honderden Afro-Amerikaanse vrijwilligers heus niet voor de foto’s, het ging om de performance zélf, de impact op de buurt en mogelijk op de geschiedenisboeken. 

Van een andere orde, maar evenmin bedoeld voor in een museumzaal, zijn de schilderijen van Jon McNaughton (50). Die hangen tegenover de video van Trump-als-voetbal en tonen het tegenovergestelde sentiment. McNaughton maakt fan-fiction in olieverf waarin Trump een heldenrol vertolkt. Reproducties vinden via zijn webshop gretig aftrek. Verderop is een uitgebreide collectie Trump-parafernalia te zien, verzameld door fotograaf Andres Serrano (70). Van Trump-teddyberen tot Trump-golfballetjes; Trump en zijn imperium waren al geliefd voordat hij zich roerde in de politiek, laat Serrano zien.

Het land van de ongewenste mogelijkheden? Zo toont de VS zich hier zeker. Maar binnen al dat onheil, stemt de tentoonstelling ook optimistisch over de onbegrensde mogelijkheden van kunst. Beeldvorming, troost en activisme, deze kunstenaars zetten Amerika naar hun hand. Of ze geven het een flinke schop.

Trump en zijn imperium waren al geliefd voordat hij zich roerde in de politiek, laat Serrano zien.Beeld foto Peter Cox

Drieluik werd tweeluik
Dat de programmering van Kunsthal KAdE in 2020 op de Verenigde Staten is gericht, heeft natuurlijk te maken met de Amerikaanse verkiezingen. Oorspronkelijk was een drieluik beoogd: voorafgaand aan This is America was de tentoonstelling Tell Me Your Story te zien met een greep uit 100 jaar Afro-Amerikaanse kunst. Deze zomer was een tentoonstelling over de Newyorkse kunstscene van de jaren tachtig gepland, maar door de coronacrisis kon die niet doorgaan. Tell Me Your Story werd verlengd. Sommige kunstenaars die waren geselecteerd voor de zomertentoonstelling zijn alsnog te zien in de huidige expositie, onder wie de Guerrilla Girls en Alfredo Jaar. 

On the Road

This Is America - Art USA Today is samengesteld door KAdE-directeur Robbert Roos, die in de zomer van 2019 een indrukwekkende roadtrip van 12.500 kilometer maakte door de VS. Zijn reisverslag vol interviews met deelnemende kunstenaars is als onderdeel van de tentoonstelling verkrijgbaar in de museumwinkel.

This Is America - Art USA Today. Kunsthal KAdE, Amersfoort, t/m 03/01/2021

★★★★☆

Meer over