serie1971

In 1971 was muziek behalve de soundtrack van de tijd ook steeds vaker de stem van de verandering zélf ★★★★☆

De serie 1971: The Year That Music Changed Everything geeft goede argumenten om dat jaar als een kantelpunt te beschouwen. Twee briljante break up-albums, Neil Youngs Ohio en de doorbraak van veel zwarte muziek kleuren 1971.

The Staple Singers in '1971: The Year That Music Changed Everything'. Beeld Apple K2
The Staple Singers in '1971: The Year That Music Changed Everything'.Beeld Apple K2

Zet een stel muziekkenners bij elkaar en het gesprek gaat al snel over wat het beste muziekjaar ooit was. Probeer dit ook met bijvoorbeeld film. Of voetballers. En voor de duidelijkheid: er bestaat geen goed antwoord op deze vraag, maar de achtdelige documentaire serie van Asif Kapadia met als titel 1971: The Year That Music Changed Everything geeft een aantal goede argumenten om dat jaar op zijn minst als een sleuteljaar, een kantelpunt, te beschouwen. Of misschien is het al genoeg om te weten dat in 1971 What's Going On van Marvin Gaye uitkwam. En Blue van Joni Mitchell, Tapestry van Carole King, Sticky Fingers van The Rolling Stones, Who’s Next van The Who en There’s a Riot Goin’ on van Sly and the Family Stone.

De serie van Kapadia, de meester van de archieffilm, die eerder onder meer Amy (over Amy Winehouse) en Maradona maakte, is gebaseerd op het boek 1971: Never a Dull Moment van David Hepworth. Het was het eerste jaar van het post-Beatles-tijdperk; het jaar dat ex-Beatle John Lennon de wereldvrede op de agenda wilde zetten en dat George Harrison met zijn Concert voor Bangladesh het tijdperk van de benefiet-concerten inluidde. Maar ook het jaar dat het zwarte muziekprogramma Soul Train landelijk werd uitgezonden, waarmee zwarte artiesten een veel breder, en ook witter, publiek kregen.

Allereerst: alleen een club als Apple kan een dergelijke productie maken, want alleen aan muziekrechten al zal deze serie een fortuin hebben gekost. Kapadia en zijn team hebben prachtig, en vaak onbekend, archiefmateriaal opgediept waarmee ze zelfs enkele gebaande paden van de muziekgeschiedenis nieuw elan geven. Het beeldmateriaal komt niet alleen uit muzikale hoek, want het hele punt dat hier overtuigend wordt gemaakt, is dat muziek niet alleen de soundtrack van de tijd is, maar in 1971 ook steeds vaker de stem van de verandering zelf was.

De eerste aflevering opent met de protesten tegen de Vietnamoorlog en het bloedbad op Kent State University waar de Nationale Garde vier demonstranten doodschoot, een hoofdstuk dat ook uitgebreid wordt behandeld in The Vietnam War van Ken Burns. Maar hier horen we als getuige Chrissie Hynde, een van de studenten-demonstranten aan de universiteit en de latere oprichter van The Pretenders. Ze vertelt ook hoe belangrijk het was dat de verschrikkelijke gebeurtenissen een eigen nummer kregen, het woedende Ohio van Neil Young (als lid van Crosby, Stills, Nash & Young). Als we dan de beelden van de dode studenten zien, de gitaar van Stephen Stills invalt en we de tekst van Young over het archiefmateriaal geprojecteerd zien ('What if you knew her/And found her dead on the ground?') dan krijgt de muziek weer de oorspronkelijke en kippenvel veroorzakende zeggingskracht van het moment. Ook al heb je het nummer grijsgedraaid.

De beste momenten van de serie werken op deze manier. In een van de afleveringen staan de twee briljante break up-albums Blue van Joni Mitchell en Tapestry van Carole King centraal, extreem succesvol en invloedrijk, maar toch vooral onnavolgbaar. In navolging van het boek waarop de serie is gebaseerd, verweeft Kapadia het verhaal over de twee artiesten die zich loszongen van hun relaties met de bijzondere geschiedenis van An American Family, een documentaire serie die weliswaar in 1973 werd uitgezonden, maar in 1971 werd opgenomen.

Een zogenaamd gemiddeld Amerikaans gezin uit Santa Barbara liet documentairemakers in hun leven toe, waardoor heel Amerika op de eerste rij zat toen het huwelijk uiteen viel. ‘It‘s too late’ zegt de 45-jarige Pat Loud tegen haar overspelige echtgenoot, daarmee haar favoriete zangeres Carole King citerend. Ze wist dat haar huwelijk voorbij was, maar ze wist ook dat haar ervaring niet uniek was. Luister maar naar Tapestry, in 1971 en de vijftig jaar sinds.

1971: The Year That Music Changed Everything

★★★★☆

Muziekdocumentaire

Achtdelige serie van Asif Kapadia

Te zien op Apple TV +

Meer over