‘Illegaal downloaden wordt minder’

Tekstdichter Jan Boerstoel neemt na tien jaar afscheid als voorzitter van de Buma/Stemra. ‘Kunstenaars zijn niet zulke geweldige behartigers van hun belangen.’..

Van onze medewerker Patrick van den Hanenberg

Zonder een greintje ironie zegt Jan Boerstoel: ‘Als de officier van justitie zich aan de snelheidsregels dient te houden, dan kan de voorzitter van de belangenvereniging van componisten en tekstdichters het niet maken om piraten-cd’s te kopen of illegaal te downloaden, ook al is de verleiding nog zo groot.’

Miljoenen in Nederland kunnen die verleiding niet weerstaan, maar Buma/Stemra-voorzitter Boerstoel voelt zich geen Don Quichote die een treurig windmolengevecht levert. ‘Er zal altijd uit winkels worden gestolen en door rode stoplichten worden gereden, maar toch vermoed ik dat de mentaliteit van de mensen meer naar de legaliteit zal verschuiven, zoals in België en Duitsland, waar vaker tegen betaling liedjes worden gedownload. Ja, onze buurlanden zijn braver.’

Na tien jaar legt Boerstoel het voorzittersschap van Buma/Stemra neer, die niet alleen auteursrechten int en uitkeert, maar ook geld pompt in het Amsterdams Kleinkunst Festival, het North Sea Jazz Festival en de leerstoel Popmuziek aan de Universiteit van Amsterdam. Boerstoel is niet ontmoedigd, maar tien jaar is genoeg en hij is vol energie om zijn oude metier van tekstdichter weer op te pakken. Op de plank ligt de musical Tussen Hemel en Aarde, die hij met componist Martin van Dijk en librettist Flip Broekman heeft geschreven, voor Het Parool gaat hij net als vorige zomer in samenwerking met de lezers gedichten maken en cabaretiers kunnen weer bij hem langskomen. Hij voelt dat de tijd er weer rijp voor is.

Jarenlang produceerde hij teksten voor cabaretiers als Jenny Arean, Don Quishocking en Karin Bloemen. Boerstoel is de meester van de terloopsheid, die ervoor zorgt dat na elke vierde regel het publiek kan reageren met een glimlach, een lach of een zucht; de schrijver van het zacht-cynische Nederlandse chanson over treurnis vlak om de hoek. Veel cabaretiers schrijven hun eigen liedteksten, en al klinkt dat vaak wel aardig, er lopen helaas weinig singer/songwriters rond van het kaliber Maarten van Roozendaal, Jeroen van Merwijk of Kees Torn. Dus moet het publiek het meestal stellen zonder het degelijke literaire vakwerk en raakte Jan Boerstoel vrijwel zonder emplooi. Het voorzittersschap van Buma/Stemra bood uitkomst. ‘Kunstenaars zijn niet zulke geweldige behartigers van hun belangen. Zij zijn vaak niet zo geïnteresseerd in de zakelijke kant van hun werk. Die materie heeft mij altijd geboeid. Ik heb ook tien jaar in het bestuur van Lira gezeten, die de literaire belangen beschermt.’

De digitalisering en de komst van internet hebben voor het auteursrecht grote gevolgen gehad. Boerstoel herinnert zich hoe IT-goeroe Negroponte twaalf jaar geleden bij een internationaal congres over auteursrechten in Washington een huis tekende waarop allerlei pijlen gericht waren: televisie, film, cd, radio et cetera. Daarnaast tekende hij het toekomstige huis met één dikke pijl met nullen en enen.

De hele zaal, met Boerstoel voorop, dacht dat het zo’n vaart niet zou lopen, maar de digitale pijl heeft inmiddels de muziekindustrie in het hart getroffen. De tijd van mafiose Oost-Europese organisaties die op grote schaal cd’s in het westen dumpen zonder zich om auteursrechten te bekommeren lijkt alweer een beetje voorbij. Maar de nieuwe bedreiging komt van internet: het illegaal downloaden.

Toch staan de auteurs en componisten niet geheel in de kou. Er zijn ook nieuwe, positieve ontwikkelingen. Zo zorgt het finger-printing systeem, waarbij een computer aan de hand van eerder ingevoerde fragmentjes een liedje herkent, ervoor dat grootgebruikers, zoals de omroep en grote dance evenementen keurig hun rechten afdragen. ‘Maar daarmee haal je niet alles binnen. Je kunt natuurlijk in elk café iemand neerzetten die alles bijhoudt wat er gedraaid wordt, maar dat kan niet tegen aanvaardbare kosten.’

Meer over