TV-RECENSIEJULIEN ALTHUISIUS

Ilja Leonard Pfeijffer waarschuwde in Zomergasten tegen ironie als levenshouding

Wie zich van tevoren afvroeg of Zomergast Ilja Leonard Pfeijffer af en toe zou informeren naar de laatste stand van zaken van de Champions League-finale, had duidelijk niet zijn corona-dagboeken in NRC gelezen. Over de hervatting van de Italiaanse voetbalcompetitie schreef hij op 15 juni: ‘Het is deprimerende waanzin. [...] Gaan we het voetbal en zijn miljoenencontracten, na tienduizenden doden en een economische ineenstorting nu werkelijk als gedachteloze en infantiele consumenten opnieuw belangrijk vinden?’ I guess not.

Gehuld in blauwgrijs maatpak en met het lange grijze haar tot ver over de schouders begon schrijver/dichter Pfeijffer aan zijn ideale televisieavond. Sorrentino’s Loro, want ‘we moeten het over Italië hebben’. En je kan niet over Italië praten zonder het over Berlusconi te hebben. Het fragment was volgens Pfeijffer een fraaie illustratie van hoe modern populisme werkt. ‘Het is niet zozeer dat de waarheid wordt ingekleurd, maar de waarheid wordt gewoon begraven onder zoveel alternatieve waarheden.’

Met het volgende fragment, uit Behind The Curve, een documentaire over mensen die geloven dat de aarde plat is, toonde Pfeijffer zijn verbazing, fascinatie en ergens ook wel bewondering voor mensen die complottheorieën verzinnen. Daarna ging het over Venetië, en de leegte nu het massatoerisme door het coronavirus is lamgelegd. ‘Toeristen verstoren de illusie van authenticiteit’, verklaarde hij de hekel van veel mensen aan hun medemensen op vakanties. Pfeijffer sprak rustig en koos zijn woorden zorgvuldig, maar er leek ook wel wat spanning op de schrijver te zitten, die zoals veel van zijn ambtgenoten misschien minder op zijn gemak is voor de camera dan achter het toetsenbord. Zijn inzichten bleken niet altijd even nieuw, maar waren fraai verwoord.

Hij vertelde over hoe hij de lockdown in zijn Genua beleefd had. ‘De stad waar ik verliefd op was, was doodziek’ en was - na een fragment uit een documentaire van Louis Theroux over alcoholisten - openhartig over zijn eigen drankgebruik, dat hij vijf jaar geleden afzwoer. Het was niet zozeer de alcohol waarvan hij afscheid had moeten nemen, maar van zijn imago als bohemien. Drank was zo verweven met mijn imago, dat ik niet wist wie ik moest zijn zonder drank. Ik wist niet meer zo goed hoe ik mezelf moest spelen.’ (Maar wat voor invloed had het stoppen met drinken op zijn schrijven gehad?)

De belangrijkste boodschap bewaarde Pfeijffer voor het slot. Terwijl de laatste minuten van de Champions League-finale wegtikten toonde Zomergasten een fragment uit de Netflix-documentaire over Dolly Parton. Parton, zo vertelde de schrijver, gebruikte ironie om een serieuze boodschap over te dragen. Maar niet alle ironie kunnen we gebruiken. ‘Ironie als levenshouding is heel erg onvruchtbaar en contraproductief’, zei Pfeijffer, die het destructieve cynisme ervan laakte. ‘Dat maakt heel veel kapot.’ Het was een voorzet op het laatste fragment, een belangrijke scène uit de serie Messiah, waarin de hoofdpersoon over het water loopt. Een gegeven dat vervolgens weer wordt debunkt door de ‘cynische internetcommunity’. ‘Uiteindelijk’, besloot Ilja Leonard Pfeijffer de avond en dit seizoen van Zomergasten, ‘moeten we blijven durven ergens in te geloven.’

Schrijver/dichter Ilja Leonard Pfeijffer bij Zomergasten.Beeld VPRO
Meer over