'Ik leg die beer wel op de weg'

Schrijver Atte Jongstra maakt wansmakelijke radio. Een vierdelige serie over lelijke, vieze en domme dingen. Precies waar Jongstra van houdt....

Door Thijs Hartveld

Lelijke dingen intrigeren hem. De Friese schrijver Atte Jongstra (53) raakt gefascineerd door de grensgebieden tussen vies en lekker, tussen waanzin en gezond verstand, tussen wanstaltig en schoonheid.

Samen met radiomaker Jeroen Wielaert (53) heeft hij voor Holland Doc Radio een vierdelige serie over wansmaak gemaakt, die vanaf januari elke zondagavond te horen is op Radio 1. Van 19 december tot 1 januari is Jongstra’s kerstfeuilleton Warme Witte Dagen, een groteske op de website van de VPRO-gids te lezen. Ook daarin viert de wansmaak hoogtij. ‘Lelijke dingen levert de werkelijkheid met bosjes aan.’

Wat is dat met u en wansmaak?

‘Iets moet altijd onbegrijpelijk zijn, wil ik geprikkeld raken. Een goed voorbeeld is humor. Soms weet je niet of iets serieus bedoeld is of dat het een grap is. Dat grensgebied vind ik spannend. Daar hou ik van.’

Waarom willen mensen luisteren naar ‘prachtige rotzooi’, zoals Jeroen Wielaert het omschrijft?

‘Ze luisteren natuurlijk naar een prachtige documentaire. Ze horen uitvoerige beschrijvingen van heel vieze of lelijke dingen, goed in elkaar gezet door Jeroen. En we proberen beide kanten te belichten. In een aflevering over de A12 van Antwerpen naar Brussel komen we uiteindelijk in Boom terecht, waar Bobbejaan Schoepen geboren is. In een café raken we ontroerd door zijn muziek, terwijl die zo lelijk en dom is. Die spanning tussen wansmaak en smaak zoeken we op. Ik ben ervan overtuigd dat de luisteraar dat voelt.’

Waar komt uw voorliefde voor wansmaak vandaan?

‘Ik heb gemerkt dat ik altijd een aangename spanning voelde op bepaalde terreinen, die grensgebieden dus. Maar waar dat vandaan komt? Ik heb werkelijk geen idee.’

U bent een veelzijdig man. U schrijft boeken, columns, u dicht, vertaalt werken. Wat doet u het liefst?

‘Nou, ik ben tevens beeldend kunstenaar. En ik timmer ook. Kasten en tafels, vooral aparte kasten. Maar dat is allebei beunhazen hoor. Boeken schrijven doe ik het liefst natuurlijk.’

Waarom schrijft u het liefst?

‘Het is de beste manier waarop ik mezelf kan uiten, denk ik.’

U praat niet graag?

‘Jawel, voordragen is mijn hobby. Kijk, als je schrijft kun je denken: het gaat om de gedachte, als die maar duidelijk is. Maar ik wil die gedachte overbrengen en dat op een zorgvuldige en mooie manier doen. Dat maakt schrijven leuk voor mij.’

Uw kerstfeuilleton staat op internet. Wordt dat goed gelezen denkt u?

‘De site van de VPRO-gids heeft meestal wel veel lezers, maar ik heb geen statistieken over mijn verhaal. Veel van mijn Facebookvrienden lezen het, dus ik krijg wel wat reacties. De meesten lachen zich een bult. Natuurlijk vinden sommigen het saai, maar die schrap ik dan uit mijn vriendenlijst.’

Onlangs schreef u over Facebook in de NRC. Is dat ook iets lelijks?

‘Nee, absoluut niet. Facebook is mooi; je kunt er vriendschappen aan overhouden en het is gezellig. Het hangt er natuurlijk wel vanaf wat mensen erop zetten. Ik kan er wel perfect mijn oude hobby op uitoefenen. Ik verzamel graag foto’s waar ik een andere betekenis aan kan geven. Die zet ik nu op Facebook. Dan trek ik mensen als het ware dat grensgebied in. Ik wil mensen graag prikkelen.’

Waarom?

‘Ik word zelf graag geprikkeld en ik denk dat iedereen wil dat alle mensen zijn zoals je zelf bent. Ik ontroer ook graag, bijvoorbeeld met mijn boeken, omdat ik zelf zo nu en dan ook ontroerd wil worden. Zie het zo: als er niet iets dwarsigs op je pad komt, loop je je dag maar uit. Laat mij die beer maar op de weg leggen.’

Houdt u ervan te shockeren?

‘Ja, maar niet om het shockeren zelf. Dat vind ik zinloos. Ik ben geen Theo van Gogh.’

Wat is dan uw doel met uw verhalen over wansmaak?

‘Als ik bezig ben met een stuk, denk ik niet steeds na over waarom ik iets doe. Ik wil natuurlijk wel amuseren, ik ben een beetje een entertainer. Ik vind het fijn als mensen lachen om mijn stukken. En mensen vinden het ook fijn om te lachen.’

Niet iedereen is gediend van verhalen over ranzige dingen.

‘Nee, ik roep verschillende emoties op bij lezers en luisteraars. Soms vinden mensen het niet fijn om te lezen over dierenmishandeling of over de paus onderkotsen. Over smaak valt te twisten. Ik ben niet bang voor die reacties, dat vind ik juist leuk.’

Wat past precies in uw straatje?

‘Ik heb een keer op de Duitse tv een documentaire gezien, Liebesschrek. De politie kwam er achter dat er een man was die neukende paardjes liet schrikken waardoor die dieren in elkaar vast kwamen te zitten. Het was natuurlijk een fakedocumentaire, maar erg meesterlijk.’

Is er iets wat u te ver gaat?

‘Karin Bloemen. Ik heb niets tegen haar hoor, maar zij laat zich altijd zo belachelijk optuigen. Dat is geen vrouw meer, maar een kerstboom. Of Paul de Leeuw en André van Duin die zingen. Dat vind ik simpelweg stuitend.’

Wat gaat u met Oud en Nieuw doen?

‘Bij vrienden eten.’

Hoopt u dan op vies eten?

‘Nee, liever niet! Ik blijf ook maar een mens.’

Meer over