'Ik heb inmiddels wel 320 trucs om de aandacht vast te houden'

Tv-presentator Ivo Niehe debuteert met Drs. Down als toneelschrijver. Hij baseerde het stuk op het waargebeurde verhaal van een man met het downsyndroom én een universitaire graad.

Op woensdag 23 augustus gaat Drs. Down in première in het DeLaMar Theater. Beeld Erik Smits
Op woensdag 23 augustus gaat Drs. Down in première in het DeLaMar Theater.Beeld Erik Smits

'Wat moet hij hier, die loser?', zingt een groep jongeren op het schoolplein. 'Heeft hij wel de hersens van een mens?' De geadresseerde van deze harde woorden is Lucas, een jongen van middelbareschoolleeftijd met het syndroom van Down, die na veel weerstand van de docenten toch is toegelaten tot een deftige, reguliere middelbare school.

De confrontatie op het schoolplein was een van de eerste scènes die tv-presentator Ivo Niehe (71) voor ogen stond bij het schrijven van Drs. Down, zijn debuut als toneelschrijver. Zes jaar geleden was Niehe op vakantie in Frankrijk zomaar begonnen met liedjes schrijven, zoals hij dat al vaker had gedaan voor zijn onemanshows in het theater. Maar dit keer gingen alle teksten over één specifiek onderwerp dat grote indruk op hem had gemaakt. Niehe had voor zijn TV Show de Spanjaard Pablo Pineda geïnterviewd, de eerste man met het syndroom van Down die het was gelukt om een universitaire studie af te ronden, in de ontwikkelingspsychologie. Pineda speelde in 2009 ook de hoofdrol in een film over zijn eigen leven, getiteld Yo, también (Ik ook).

'Ik merkte dat zijn verhaal me niet meer losliet', vertelt Niehe. 'Ik wilde een andere kant van het verhaal belichten. De film gaat vooral over Pineda's zoektocht naar een vriendin; ik was geïntrigeerd door de harmonie waarin Pablo is opgegroeid, met de steun van zijn broers en vooral zijn toegewijde moeder, en hoe dat tot succes in het leven kan leiden.

'Filmisch muziektheaterstuk'

'Na enkele liedjes begon ik ook dialogen te schrijven, waarin ik Pineda's verhaal verplaatste naar een Nederlandse situatie. Een gezinsleven komt op zijn kop te staan wanneer Lucas, een kindje met Down, wordt geboren. Mijn stuk begint hard, met veel tegenslag in Lucas' leven: zijn vader is diep ongelukkig met hem en zijn opstandige broer zet zich tegen hem af. Maar zijn moeder is liefdevol, en later in zijn leven weet Lucas, die bovengemiddeld goed kan leren, de middelbare school af te ronden. Daarna wordt hij zelfs toegelaten tot een universiteit.'

Inmiddels is Niehes idee uitgegroeid tot een voorstelling met een première in het Amsterdamse DeLaMar Theater en een tournee langs de grote theaterzalen. Niehe is zelf ook verbaasd dat zijn project zo groot is geworden. Hij vertelt erover in de artiestenfoyer van de Rijswijkse Schouwburg, terwijl in de aangrenzende theaterzaal een doorloop wordt voorbereid van wat je gerust een volwaardige musical kunt noemen, al spreekt de schrijver zelf liever van een 'filmisch muziektheaterstuk'. Haye van der Heijden regisseert ervaren acteurs als Hugo Haenen en Anne-Mieke Ruyten als de ouders van Lucas. De 22-jarige Nando Liebregts speelt Lucas, terwijl Rutger Messerschmidt, ook een acteur met downsyndroom, diens beste vriend Tom speelt. De acteurs worden omringd door een ensemble van jonge dansers en op grote videoschermen worden decors en vooraf opgenomen dialogen geprojecteerd.

Groot succes

Er is de laatste jaren bovengemiddeld veel aandacht voor mensen het het downsyndroom in de media. Op tv liepen al de programma's Down for Dummies, Downtown Dinner, The Undateables, Downistie (in DWDD), Down met Johnny, Upside Down en De laatste Downer. Het grootste succes was Johnny de Mols SynDROOM, de RTL-serie die in 2015 de Gouden Televizier-Ring won.

In het theater is het Back to Back Theatre, een Australisch gezelschap van acteurs met een verstandelijke beperking, een groot internationaal succes. In de geprezen Spaanse film Yo, También (2009) speelt Pablo Pineda zelf zijn levensverhaal na als de eerste persoon met downsyndroom die een universtaire graad behaalde. In de film gaat hij op zoek naar een vriendin.

Is het verhaal van Pineda een uitzonderlijk sprookje of iets dat meer gezinnen met een kind met Down kunnen nastreven? Niehe is realistisch: 'Pablo Pineda is natuurlijk een uitzondering, dit is lang niet voor ieder kind met Down te bereiken. Dat voorbehoud heb ik ook in de voorstelling verwerkt. Op verzoek van Anne-Mieke Ruyten, die de moeder speelt, heb ik een lied toegevoegd waarin zij twijfelt of het wel verstandig is om haar kind naar het reguliere onderwijs te sturen. Maar uiteindelijk heeft deze voorstelling een optimistische boodschap: kijk niet naar de beperking, maar naar wat mensen met Down wél kunnen.'

Niehe schreef nog niet eerder toneel, maar merkte dat hij veel kon putten uit zijn ervaring als televisiemaker. 'Als er één ding is waar ik echt gevoel voor heb gekregen in de veertig jaar dat ik televisie maak, is het hoe je een verhaal componeert en opbouwt. De nadruk ligt daarbij op het creëren van momenten. Bij elke overgang die we bij de montage van de TV Show maken vragen de editor en ik ons af: blijven mensen hiervoor zitten? Ik heb inmiddels wel 320 trucs om de aandacht vast te houden. Bij veel van die trucs zet ik de voice-over in. Als er in een interview even niets gebeurt, dan zeg ik bijvoorbeeld 'En dan gebeurt er dit.' Dan gaat de deur open en komt er iemand binnen, waardoor je aandacht weer gevangen is. Een andere mooie is als je in de voice-over zegt: 'En dan denk je, nu zal hij wel... maar nee. De reactie die hij op het gebeurde heeft zal u straks verbazen.'

Ivo Niehe met Rutger Messerschmidt (l) en Nando Liebregts. Beeld Erik Smits
Ivo Niehe met Rutger Messerschmidt (l) en Nando Liebregts.Beeld Erik Smits

Toneel

'Het gaat erom dat je je verplaatst in het effect dat iets heeft op het publiek. Dat doe ik ook met deze voorstelling. Een voorbeeld: we werken veel met video, omdat ik aanvankelijk dacht dat je van acteurs met Down niet kunt verwachten dat zij vijftig voorstellingen dezelfde prestatie leveren. Daarom hebben we in het begin veel van hun scènes op video opgenomen. Maar Nando en Rutger kunnen veel aan als acteurs, waardoor er steeds meer livescènes zijn bijgekomen. Nu is er na 25 minuten een eerste moment waarop Nando en Rutger het podium oplopen, nadat je ze eerst alleen op beeld hebt gezien. Dat is zo'n moment waarop er echt iets gebeurt bij het publiek.'

Nadat hij een eerste versie van het script had afgerond, werd de hulp ingeroepen van de ervaren toneelschrijver Dick van den Heuvel om het script 'dramaturgisch verantwoord' te maken. Niehe: 'Er is flink gehusseld met de volgorde en Dick heeft enkele scènes toegevoegd. Hij zei dat de personages meer profiel moesten krijgen. Hij wilde bijvoorbeeld dat de vader van Lucas een bankier zou zijn. Mij kon dat helemaal niets schelen, bij mij was hij gewoon een vader. Maar het beroep van de vader zegt iets over de stugge houding waarmee hij met zijn zoon met Down omgaat. Ook voegde Dick een scène toe waarin Lucas' dwarse broer Daniël zijn vader op de bank bezoekt voor een confrontatie. Dat geeft die twee karakters meteen zo veel achtergrond, daar was ik zelf nooit opgekomen.'

Avonturencyclus

Volgens Ivo Niehe behoort Drs. Down tot zijn 'avonturencyclus': 'Ik verdien mijn geld met televisie en alle andere dingen doe ik omdat ik ze leuk vind. Het theater zit in mijn bloed. Mijn optreden voor achttienhonderd man in Théâtre Mogador in Parijs in 2011 (een theatershow over Yves Montand, red.) beschouw ik als een van de hoogtepunten uit mijn leven. Ik kan dan helemaal uit mijn dak gaan van enthousiasme. Als deze voorstelling een succes wordt, doe ik dat zeker weer.'

Het schrijven voor toneel is Niehe goed bevallen. 'Ik heb nu zin om nog een stuk te gaan schrijven en ik heb daar ook al een idee voor. Want als het simpeler is dan dit, als je gewoon lekker een verhaal wilt vertellen over twee mensen die wat met elkaar willen in het leven, dan kan ik het nu denk ik ook wel alleen.'

Drs. Down door Ivo Niehe. Regie Haye van der Heijden.
Première op 23/8, DeLaMar Theater Amsterdam, daarna tournee t/m 7/1/18.

Interview met acteurs Rutger en Nando

Rutger Messerschmidt (26) uit Roosendaal speelt Tom, de beste vriend van Lucas. Rutger speelt toneel, zit op stijldansen en werkt in bakkerij Hap&Zo in Roosendaal.

Waarom speel je graag toneel?
'Dat doe ik al een hele tijd bij de theaterwerkplaats Tiuri in Roosendaal. Daar ben ik opgeleid tot acteur.'

Mag je ook dansen in deze voorstelling?
'Ja, ik mag in deze voorstelling de rumba dansen met Elise, het meisje van mijn dromen. Ze vindt mij wel leuk, maar ze heeft al een vriendje.'

Wie is je favoriete acteur?
'Alle acteurs die Zorro hebben gespeeld en de Franse komiek Louis de Funès.'

Ben je zenuwachtig voor de première?
'Ik ben totaal niet zenuwachtig. Want ik zeg altijd: als je een acteur bent, moet je de angst overwinnen.'

Wil je doorgaan met acteren na deze voorstelling?
'Ik denk dat ik gewoon doorga, want ik wil een keer een actiefilm met vechtscènes doen. Ik ben een ongelofelijke ninjafan.'



Nando Liebregts (22) uit Boxtel speelt Lucas, de hoofdpersoon. Nando speelt al vijf jaar toneel bij Theatergroep Spring in Vught en werkt bij lunchroom Brownies & Downies in Boxtel.

Wat vind je zo leuk aan toneelspelen?
'Dat je mensen kunt laten zien wat je zelf kunt. En dus niet de nadruk leggen op je beperking.'

Wie is je favoriete acteur?
'Ik ben groot fan van Goede tijden, slechte tijden. Van de oude seizoenen vind ik Guusje Nederhorst een goeie en van de nieuwe Jord Knotter, die Job speelt.'

Hoe bevalt de samenwerking met Ivo Niehe?
'Ik vind hem heel sympathiek en hij straalt ook openheid uit.'

Ben je zenuwachtig voor de première?
'Ik ben niet zenuwachtig en ik heb er gewoon heel veel zin in. Om aan mensen te laten zien wat wij kunnen presteren.'

Wil je doorgaan met acteren na deze voorstelling?
'Als het aan mij ligt wil ik een tweede seizoen van Drs. Down doen, want ik vind dit een van de geweldigste stukken. Daarnaast wil ik graag een rol in Goede tijden, slechte tijden.'

Meer over