Ik ging The Complete Poems als een krijger te lijf

Het was een cadeau voor Marjolijn van Heemstra, de bundel gedichten van Anne Sexton. Na een aarzelende start raakte ze eraan verslingerd.

Marjolijn van HeemstraBeeld Mike Roelofs

Er zijn boeken waarin je je eigen vragen, ideeën en dilemma's zo goed herkent dat het lijkt alsof ze speciaal voor jou geschreven zijn. Ze staan in mijn boekenkast dichtbij elkaar. Titels van Seamus Heaney, Clezlaw Milosz, Valeria Luiselli, Tracy K Smith, Antjie Krog. Schrijvers met wie ik graag mijn tijd doorbreng, omdat ik me begrepen, bemoedigd of getroost voel door hun werk.

Anne Sexton hoort in dit rijtje niet thuis. De bundel met haar verzamelde gedichten heeft geen vaste plek in mijn kast. The complete poems zwerven al jaren van mijn bureau naar mijn eettafel, van mijn tas naar mijn bed naar de rand van het bad. Ik voel me door Sexton niet bemoedigd of getroost. Ik begrijp niet veel van haar gedachtegangen. En toch, als ik een 'bijbel' moet kiezen is het haar verzamelde werk.

Er is geen boek hier in huis waar ik zoveel in gestreept, geschreven, gevouwen heb als in The complete poems. En ondanks de omvang (zeshonderdtweeëntwintig pagina's) is er geen boek dat zo vaak meeging op reis.

Ik kreeg het in het voorjaar van 2004 van mijn oom Michiel. Eigenlijk gaf hij het aan mij en mijn zussen, met wie ik toen samenwoonde. 'Voor mijn nichtjes, voor de poëzie-plank van hun gezamenlijke boekenkast', schreef hij op het titelblad.

Ik was net voorzichtig begonnen met het schrijven van gedichten en op zoek naar voorbeelden. De foto op het omslag fascineerde me. Een grote, magere vrouw zittend op een donkere vloer. Brede schouders in een spierwitte blouse, de linkerhelft van haar gezicht in duister gehuld en in het rechteroog een blik die ik niet kon duiden. Geamuseerd? Droevig? Gelaten? Ze was precies wat ik me bij een dichter voorstelde. Vol goede moed sloeg ik de bundel open, om hem na een uur moedeloos weer dicht te slaan. Ik begreep niet wat er met al die over elkaar tuimelende beelden werkelijk werd gezegd. Het universum van Anne Sexton was me vreemd en in haar gedichten vond ik nergens een ingang. Als dit poëzie was kon ik me er beter niet meer aan wagen.

Theatermaker/Schrijver

Marjolijn van Heemstra (1981) is theatermaker, schrijver en dichter: afgelopen jaar verscheen haar bundel Meer hoef dan voet.

Bedwingen

Ik legde de vrouw met het halfduistere gezicht op de keukentafel, misschien dat mijn zussen het nog eens wilden lezen.

Maar in de dagen en weken erna merkte ik dat er losse flarden waren blijven hangen.

'They pushed the moon around like / a boiled yam'.

'The problem with being a woman is being a little girl too.'

En ook dat rare rechteroog kreeg ik niet uit mijn gedachten.

Anne Sexton had zich in mijn hoofd genesteld.

De daaropvolgende weken, maanden, jaren las ik steeds vaker in The complete poems.

Of misschien is lezen hier niet helemaal het juiste woord, is bedwingen beter. Ik ging de bundel als een krijger te lijf, probeerde de raadselachtige beelden één voor één te overwinnen. Ik las over Sextons leven. Haar depressies, haar obsessies. Ik begon te doorgronden wat haar bronnen waren, dat hielp. Maar ik begon dankzij deze bundel ook te begrijpen hoeveel toewijding en concentratie goede poëzie van een lezer vraagt. Hoe magisch het is als na lang lezen en herlezen een raadselachtige tekst je plotseling helder wordt omdat je de kronkel kunt volgen, het pad ontdekt dat je steeds over het hoofd zag. Hoe door zorgvuldig lezen je wereld wordt opgerekt en je de logica kunt vinden in wat eerder onnavolgbaar leek. Dat was voor mij een belangrijke ontdekking.

Ik heb nog altijd geen vrede gesloten met The complete poems.

Er zijn bundels die ik zo goed ken dat ik de inhoud ervan kan dromen. Niet deze. Ik verdwaal steeds weer en heb, hoewel ik meer en meer overwin, nog altijd het idee dat ik dit boek nooit uit zal lezen. Het is precies daarom dat het al elf jaar door mijn huis zwerft, altijd binnen handbereik, en mee de wereld over reist.

Anne Sexton The Complete PoemsBeeld MietzeB

Met de eindejaarslijstjes in de hand kun je de boeken kiezen die je nog had willen lezen. Maar misschien nog wel fijner dan te beginnen aan een inhaalactie is terug te grijpen naar dat ene boek dat je al je hele leven met je meedraagt. Dat boek waarvan je vindt dat iederéén het zou moeten lezen. Wij vroegen denkers van 2014 naar hun tijdloze favorieten, hun 'persoonlijke bijbel'. Ter inspiratie en overdenking.

Meer over