Interview

'Ik geloof dat cultuur volkeren kan samenbrengen'

In de huidige tijd hoort de Franse regisseur François Ozon de echo's van WO I. Maar denk vooral niet dat hij met het historische drama Frantz een eenduidig pamflet maakte.

Pierre Niney en Paula Beer als Adrien Rivoire en Anna. Beeld
Pierre Niney en Paula Beer als Adrien Rivoire en Anna.Beeld

O ja hoor, zegt François Ozon, ook hij zingt die lugubere strofe uit de Marseillaise over de vijand die onze naasten de keel komt afsnijden vrolijk mee: Égorger vos fils, vos compagnes! 'Als er gevoetbald wordt tenminste, uit volle borst. Net als alle Fransen.'

In Frantz, zijn tussen naoorlogs (WO I) Duitsland en Frankrijk pendelend periodedrama, klinken de spontaan in Duitse en Franse kroegen ingezette volksliederen niet vrolijk strijdbaar, maar wanhopig en vijandig. De verslagen Duitsers rouwen om hun zonen die niet terugkeerden uit de loopgraven, zingen vol haat jegens de Franse overwinnaars. De Fransen, evenmin vergevingsgezind, zingen om een streepje glorie bij alle droeve verwoesting. Het is het nationalisme van voor de open grenzen, niet de gedomesticeerde variant uit voetbaltempels.

'Je hoort de Marseillaise ineens weer overal', zegt Ozon, die zijn film opnam kort na de terroristische aanslagen op het redactiekantoor van het satirische weekblad Charlie Hebdo. 'Het volkslied werd ingezet om de Fransen te verbroederen. Ik wilde het in mijn film te laten horen, maar dan in de oorspronkelijke context: namelijk als strijd- of oorlogslied.'

Frantz heeft geen politieke boodschap, benadrukt de 49-jarige Franse cineast, een dag na de wereldpremière van zijn film in Venetië. 'Daarvoor ben ik hier niet. Maar mijn film stelt wel wat vragen aan de kijker. Die mag zelf denken over wat er zich voltrok in 1919.'

Prachtig beeld van een wereld die zoekende is na een gruwelijke oorlog

Frantz ****
François Ozon maakte met Frantz een even aangrijpende en pijnlijke als actuele en complexe film. Lees hier de filmrecensie.

Frantz volgt de ontluikende, door derden weinig aangemoedigde liefde tussen de Duitse Anna (Paula Beer) en de Franse Adrien (Pierre Niney). Zij is de verloofde van de omgekomen Duitse militair Frantz, hij de Franse ex-militair die helemaal naar haar dorp afreist om bloemen te plaatsen bij zijn graf. Hij kende Frantz, verklaart de charmante Fransoos. Ze waren bevriend in het Parijs van voor de oorlog, deelden een liefde voor muziek. Na wat strubbelingen vanwege zijn herkomst wordt de mysterieuze vreemdeling alsnog liefdevol opgenomen door Anna's ouders.

Niet alles in Frantz is wat het lijkt. Ozon heeft wat wendingen in petto, zowel binnen die stemmige zwart-wit filmstijl als de schijnbaar romantische plot. Zijn eerste (deels) Duits gesproken film lijkt plechtiger en ernstiger dan sommige bekende titels uit zijn Franse oeuvre (Swimming Pool, 8 Femmes), maar bevat ook typisch Ozoniaanse elementen, zoals personages die geen onderscheid maken tussen werkelijkheid en fantasie.

Frantz is losjes gebaseerd op een toneelstuk van de Franse schrijver Maurice Rostand, uit 1930. Ozon: 'Een prachtig verhaal. Toen ik vernam dat Ernst Lubitsch ook een film had gemaakt naar dit toneelstuk, voelde ik me eerst bezwaard. Ik bedoel: je kunt niet voorbij Lubitsch. Eigenlijk wilde ik al opgeven, tot ik me realiseerde dat Lubitsch, als Duitser, het perspectief van de Franse soldaat koos. En dat ik, als Franse filmmaker, het verhaal kon vertellen vanuit perspectief van het Duitse meisje.'

Broken Lullaby, de in 1932 in de bioscoop verschenen versie van de naar Amerika uitgeweken Duitse regisseur, droeg eerst een andere titel, die een cruciale plotwending weggaf. Wie Frantz wil zien zoals Ozon de film bedoelt, doet er goed aan niet te veel te googelen.

De echo's van WO I zijn vandaag de dag weer hoorbaar, meent Ozon. 'Ik denk dat het nationalisme toeneemt en Frankrijk in een identiteitscrisis verkeert. Mensen verschuilen zich weer achter grenzen. Mijn film zal niks veranderen, maar misschien kan Frantz helpen herinneren dat er nu al zeventig jaar geen oorlog meer is tussen Frankrijk en Duitsland, dat die landen bevriend zijn sinds het oprichten van de Europese Gemeenschap. Ik geloof dat cultuur volkeren kan samenbrengen. Als er één boodschap in mijn film zit, dan is het dat: bewondering voor de muziek, schilderkunst, literatuur en kennis van de ander.'

François Ozon Beeld afp
François OzonBeeld afp

Een schilderij van Édouard Manet speelt een veelbetekenende rol in Frantz: Le suicidé uit 1887, waarop een man achterover op bed ligt met bebloede borst, pistool in zijn slappe hand. Het hangt in het Louvre, waar de Duitse Anna uit Frantz er lange tijd naar tuurt: ze put er levenslust uit.

Ozon, die het schilderij zelf uitzocht: 'Dat is de paradox van het leven, nietwaar? Het is alsof ze volwassen wordt, terwijl ze kijkt. In het toneelstuk heeft Rostand het over een schilderij van een gewonde jongeman van Gustave Courbet, maar dat vond ik veel te romantisch. Ik zocht iets wat de morbide gevoelens van die naoorlogse tijd kon weergeven. Een gewelddadig beeld.'

Paula Beer

De Duitse actrice Paula Beer (21) kreeg in Venetië de prijs voor beste jonge actrice en werd in Frankrijk vergeleken met de jeugdige Romy Schneider.

Ozon liet haar ter voorbereiding op Frantz onder meer kijken naar Das weisse Band (2009) van Michael Haneke, omwille van de striktheid in vroeg 20ste-eeuws Duitsland. En naar Elia Kazans Splendor in the Grass (1961), omwille van de romantiek.

Meer over