Iedereen kijkt naar soaps - en toch zijn ze te duur

'De dagelijkse soapserie Onderweg naar morgen zal tenminste tot en met mei 1998 een onderdeel vormen van de Veronica-programmering. Dit in tegenstelling tot hardnekkige geruchten, die sedert 25 april in Aalsmeer en Hilversum de ronde doen, dat Veronica voortijdig met deze serie zou stoppen.'..

Met dit merkwaardige persbericht verraste Veronica deze week de krantenredacties. Hardnekkige geruchten? Onderweg naar morgen van de buis afgevoerd? Of gaat de serie, zoals het persbericht beweert, gewoon door?

Paniek maakt zich meester van de soapindustrie. De schrijvers van Onderweg naar morgen, de soap die elke werkdag door Veronica wordt uitgezonden, hebben de opdracht gekregen voorlopig geen nieuwe afleveringen te maken. Er is behoefte aan een bezinningsperiode, zo heet het. Het programma blijkt met een commercieel probleem te worstelen.

De kijkers van Onderweg naar morgen vormen een wat hoger opgeleid, ouder publiek, en dat is niet iets wat de adverteerders, en dus Veronica, aanstaat. De soap waarvan sinds 1994 ruim 650 afleveringen zijn uitgezonden, moet meer jeugd trekken. Over de aanpak die dat vereist, vindt de komende weken uitvoerig beraad plaats bij producent Joop van den Ende.

In 1990 zond RTL 4 de eerste aflevering uit van Goede Tijden Slechte Tijden (GTST). Regisseur Olga Madsen, scenarioschrijver Rogier Proper en Joop van den Ende werden er hard om uitgelachen. In Nederland, zo redeneerden sceptici, zit geen kijker te wachten op dergelijk eenvoudig, romantisch getint drama, waarin het verhaal breed wordt uitgesmeerd, en elk motief tot in de details wordt uitgelegd.

Aanvankelijk leken de sceptici gelijk te krijgen. GTST begon als een vertaling van het Australische The Restless Years en al snel bleken de cultuurverschillen tussen Nederland en Australië te groot. Maar nadat Proper, met een team schrijvers, besloot de afleveringen zelf te gaan schrijven, volgde het succes. Dagelijks kijken ruim twee miljoen mensen naar GTST. Sinds 1994 stemmen tussen de vijfhonderdduizend en zevenhonderdduizend kijkers af op Onderweg naar morgen. En Goudkust, de jongste soap, trekt vierhonderdduizend kijkers.

Endemol, maker van de drie dagelijkse programma's, doet met deze programmasoort zeer goede zaken. De omzet die het drietal oplevert, komt in de buurt van de totale omzet van IDTV, na Endemol de tweede producent van Nederland. IDTV-baas Harry de Winter deed dan ook de afgelopen weken verwoede pogingen een eigen soap bij SBS 6 onder te brengen op de plek van Goudkust. Tekenend voor het belang van het genre was dat het de raad van commissarissen van SBS was die vorige week de knoop over de soap doorhakte.

Het plan van De Winter haalde het niet. Goudkust trekt niet het beoogde aantal kijkers, maar dat is nog geen reden iets anders uit te proberen. Een nieuwe soap kan het tenslotte nog slechter gaan doen. Zeker in een periode waarin Nederland verzadigd lijkt te raken van wat godsdienstsocioloog Meerten ter Borg 'moderne bidprentjes' noemt. GTST regeert en de twee andere soaps happen naar adem.

De discussie bij Veronica over Onderweg naar morgen duidt op een tanende macht van het genre. Vreemd is die ontwikkeling niet. Drie soaps per avond is zelfs voor de verstokte fans te veel. En zodra de kijkers gaan twijfelen, slaat de paniek bij de commerciële directeuren toe. Soaps zijn namelijk niet alleen populair, maar ook prijzig.

Om de kosten - één aflevering kost zo'n negentigduizend gulden - te drukken, moeten de acteurs met regelmaat gesponsorde teksten spelen. In GTST bestellen de personages niet zomaar een glaasje cola, maar, enigszins geforceerd, een Coca Cola. Bij Onderweg naar morgen werd het omnummeren van telefoonnummers plots een item. Dat is PTT Telecom blijkbaar goed bevallen, want momenteel zwaaien de karakters op de meest vreemde momenten met een mobiele telefoon. Ook het aantal reclameblokken is toegenomen. GTST en Onderweg naar morgen kennen nu een middencliff, een tekst die extra nieuwsgierig naar het vervolg maakt, zodat er midden in de aflevering een reclameblok kan worden uitgezonden.

Ondanks deze compromissen zijn de commerciële zenders genoodzaakt elk half jaar de toekomst van Onderweg naar morgen en Goudkust te evalueren. Is het nog rendabel? Trekt de soap wel de juiste doelgroep? Zelfs GTST, dat op het voetbal na het populairste televisieprogramma is, moet goedkoper worden gemaakt.

De publieke omroep slaat die commerciële worsteling waarschijnlijk met plezier gade. Nederland 1, 2 en 3 zagen veel kijkers wegtrekken naar de soaps, maar durfden het nooit aan er zelf een te maken. Ondanks de populariteit bij de kijkers is soap in Hilversum een vies woord gebleven. Die houding heeft de commerciële concurrenten het alleenrecht op het genre gegeven.

Wellicht komt daar verandering in. Martijn Sanders, de nieuwe AVRO-voorzitter, liet tijdens een discussiebijeenkomst, doorschemeren veel te voelen voor een soap op Nederland 1. Mocht de AVRO de daad bij het woord voegen, dan kunnen de commerciële zenders hun borst natmaken, want de publieke omroepen moeten tegenwoordig dan wel enigszins bezuinigen, zij hoeven nog lang niet zo op de centen te letten als de commerciële zenders. Niet iedere extra acteur of decorstuk hoeft onmiddellijk te worden terugverdiend.

Als Nederland 1 om zeven uur zijn eigen soap gaat uitzenden, kan de cast van Onderweg naar morgen zich gaan afschminken.

Ronald Ockhuysen

Meer over