Iedereen kent mij zogenaamd

Ze werd dit jaar 30, een mijlpaal in haar ogen. `Het besef van eindigheid` dringt zich op; de laatste jaren overleden nogal wat dierbaren, onder wie Theo van Gogh....

Youp van `t Hek, ach. De cabaretier had zich geërgerd aan haar oproep aan het publiek in het Ajax-stadion haar een sms te sturen. Een deel van de opbrengst zou naar Pakistan gaan, naar de slachtoffers van de aardbeving. De oproep was een onderdeel van het BNN-programma Katja versus Bridget, waarin de twee televisiesterren elkaar bestrijden in populariteit. De opdracht luidde: wie haalt het meeste geld op voor het goede doel? Van `t Hek reageerde op zijn bekende, weinig fijnzinnige wijze in zijn column in NRC Handelsblad. Zijn bezwaar: `Ik zag aan alles dat het die Katja een zorg zou zijn hoe het met die mensen in Pakistan ging. Het ging hier om Katja en niks anders dan Katja.`

Ja, hoe te reageren op iemand die verder vooral schrijft in de trant van `BNN-opblaaspopjes`, `tieten bijpompen` en `Schuurdoos`.

`Sympathiek stukje. Op de middelbare school was ik een fan van Youp van `t Hek,` zegt ze. `Ik had al zijn conferences op tape.`

Ze lacht: `Er zijn wel duizenden sms`jes binnengekomen. Dus zo chagrijnig als Van `t Hek het voorstelt, zal het publiek niet geweest zijn.`

De kritiek is: je gebruikt arme Pakistanen voor een populariteitswedstrijd.

`Die opdracht is juist verzonnen omdat de programmamakers weten dat ik me druk maak om goede doelen. De actie heeft nu al 300 duizend euro opgeleverd. Een winterbestendige tent kost 1200 euro, dat zijn dus heel wat tenten. Maar goed: het lijkt wat dubbel. In Katja versus Bridget spelen we met het thema populariteit. In feite nemen we onze eigen populariteit op de hak. Maar zo`n programma wordt natuurlijk alleen goed als je ook allebei fanatiek probeert te winnen. En om te winnen moet je ver gaan, zo blijkt. Trouwens: ik heb gewonnen, haha.`

Ze woont samen met haar vriend Thijs Römer op een zolderetage in het centrum van Amsterdam. Veel kranten, tijdschriften, cd`s, een hangmat en een boksbal aan het plafond, pluchen zitjes. Her en der stapeltjes boeken, de longlist voor de vakantie, vijf weken met de Transsiberië-express, haar langste vakantie ooit, zegt ze, nog een paar dagen en dan is het zo ver. `Ik stel me er ontzettend veel van voor, veel te veel natuurlijk. Vermoedelijk zal ik de eerste week alleen maar slapen.` Ze gaat al weken `sorry` zeggend door het leven, de moeheid is op haar stem geslagen en `s ochtends zoveel roken helpt ook niet. `Ik stop ermee, als we in de trein zitten.`

Je kunt zeggen: het was een veelbewogen jaar, maar dat was tot nu toe elk jaar sinds ze op haar 19de opeens beroemd werd vanwege Goede Tijden Slechte Tijden. Het was in ieder geval het jaar waarin ze 30 werd, een mijlpaal in haar ogen, en het jaar dat ze in Zomergasten optrad. Maar het was vooral het jaar waarin ze de documentaire Prettig Weekend, ondanks alles, maakte, waarin ze de hypothese uitwerkte dat Mohammed B, de moordenaar van Theo van Gogh, een informant van de geheimde dienst was en in elk geval scherp in de gaten werd gehouden. De moord had volgens deze redenering wellicht voorkomen kunnen worden.

Het heeft Schuurman verbaasd dat zo weinig media het onderwerp hebben opgepikt. `Veel journalisten zeiden me: dit zouden we eigenlijk moeten uitzoeken. Maar het gebeurde niet.` Wel vroeg de SP daags na de uitzending aan de ministers Remkes en Donner met een brief te reageren op de documentaire. De Kamer steunde dit verzoek. De brief laat vooralsnog op zich wachten. `Het klinkt zwaar, maar ik zal niet rusten voordat dit een staartje krijgt. Dit is typisch zo`n zaak waar Theo bovenop had gezeten.`

Ze heeft sinds zijn dood nauwelijks gesproken over haar band met Theo van Gogh. Terwijl ze toch een prominent lid is van `de familie`, de groep mensen van Column-producties met wie Van Gogh zijn films maakte. Ze vond het niet gepast, er waren anderen die Van Gogh langer kenden en ze ergerde zich aan allerlei mensen die Theo op tv aan het duiden waren. `Met veel van die mensen had Theo volgens mij geen reet. Het ging ook al snel alleen maar over de vrijheid van meningsuiting. Ik dacht: er is ook een mens vermoord en een vader van een kind.`

Samen met haar vriend Thijs Römer spreekt ze geregeld af met Van Goghs zoon, die inmiddels 14 is. `We doen leuke dingen, we gaan naar de film. Dat je je vader kwijtraakt, is al verschrikkelijk, dat het op zo`n manier gebeurt is nog veel verschrikkelijker. Hij is heel stoer, ik ben hartstikke trots op hem.`

Het was Theo van Gogh die zei dat Katja Schuurman best kon acteren als ze maar goed geregisseerd werd. Dus maakte hij de film Interview, waarin Schuurman die bewering waarmaakte. Ze speelde een hoofdrol in Van Goghs tv-serie Medea, er lagen nog plannen voor nieuwe films. `Toen we Medea aan het draaien waren, en hij geregeld triomfantelijk met zijn laatste columns op de set verscheen, heb ik tegen Theo gezegd: pas nou een beetje op, want ik wil nog heel erg veel films met je draaien. Na Submission werd de sfeer grimmiger. We kwamen `s ochtends op de set van Medea en de cateringwagen was bespoten met: `Vies, vuil varken`. Op een gegeven moment was er soms ook beveiliging. Ik denk dat Theo af en toe best dreiging voelde, maar hij vond principieel dat hij alles moest kunnen zeggen en dat hij door Amsterdam moest kunnen fietsen.

`Toen ik mijn documentaire ging maken, zei mijn moeder: je gaat toch geen vervelende dingen zeggen over Marokkanen? Een begrijpelijke opmerking, maar het is wel erg als je met dat soort dingen rekening moet houden. Mensen van BNN en Column drongen aan op beveiliging rond de uitzending. Ik hoorde mezelf dezelfde tegenwerpingen maken als Theo.`

En na zo`n documentaire stap je moeiteloos over op Katja versus Bridget?

`Ja, haha, je moet oppassen dat je niet te serieus genomen wordt. Dat zei Theo ook altijd. Ik vind het grappig juist dan een kerstliedje te zingen in een sexy pakje. Sommige dingen vind ik leuk om te doen, andere dingen vind ik spannend of belangrijk. Journalisten hebben vaak de neiging dingen logisch te maken, maar volgens mij zitten de meeste mensen niet zo rigide in elkaar.`

Wat vond je, in dat verband, van de manier waarop Connie Palmen je bejegende in Zomergasten?

`Ik heb van tevoren een keer met haar gegeten. Laat ik het zo zeggen: ik vind haar leuker in een restaurant met een glaasje wijn dan tegenover me aan tafel bij Zomergasten. Ze zat opeens in de rol van serieus interviewster die toch heel erg begaan was met de persoon die bij haar aan tafel zat. En ze stelde wat rare vragen in het begin. Een van de eerste vragen was: jij wilde politicologie gaan studeren, maar je bent Goede Tijden gaan doen, dat was eigenlijk al meteen een keuze voor het lichaam, of niet? Ze kwam ook opeens met de conclusie dat mijn vader een tiran was. Daar heb ik nooit iets van gemerkt. Maar ze kwam er de hele tijd op terug, zo van: wacht, ik heb iets.`

Toch heb je wel iets gemeen met Connie Palmen: het leven als publieke persoonlijkheid is een van haar thema`s.

`Dat klopt. In de zin dat ik al tien jaar een publieke figuur ben. En het heeft meer invloed gehad dan ik altijd heb willen doen geloven. Bekend zijn is een onnatuurlijke situatie. Iedereen kent mij zogenaamd. Toen ik 23 was, liep het beeld dat er van mij bestond en hoe ik echt in elkaar zat wel erg ver uit elkaar. Ik stond vroeger bekend als een studiebol, een intelligent kind dat het zich ook nog kon permitteren te spijbelen. Maar opeens was het beeld: dom, giechelend huppelkutje. Op een gegeven moment ging ik me ook echt zo voelen. Mensen denken dat je zelfverzekerd wordt van bekendheid. Maar ik werd er onzekerder door.

`Imago`s zijn hardnekkig. Laatst kwam er iemand naar me toe, die zei: goh, ik dacht altijd: dat is zo`n meisje dat wat aanrommelt en een beetje die tieten tegen elkaar drukt, maar je bent toch heel anders. Dat is dan bedoeld als compliment.

`Mensen benaderen me extreem kritisch of ze vinden me hysterisch leuk. In beide gevallen heeft het iets onnatuurlijks. Het klinkt soft, maar ik geloof erg in energieën tussen mensen. En er is bijna altijd wel iets onnatuurlijks in de energieën tussen mij en anderen. Gelukkig lukt het me tegenwoordig meestal wel om contact weer richting normaal te sturen. Maar dat betekent wel dat ik bewuster met dingen bezig ben dan ik zou willen. Ik ben altijd op zoek naar authenticiteit, maar dat is soms moeilijk in mijn positie.

`Er zijn mensen die het wel lukt mij in zekere zin blanco te benaderen. Dat zijn meestal mensen die goed in hun vel zitten, in balans zijn. Dat is een vreselijk woord dat mijn vader vroeger gebruikte, ik vond dat altijd een synoniem voor saaiheid. Maar ik snap nu wel de waarde ervan.`

Ze is zelf nu ook meer in balans, zegt ze, al vindt ze het nog altijd een vreselijk woord. Ze zal, vermoedt ze, niet meer met drank op haar auto in een vangrail `parkeren`. Het kwam allemaal voort uit grote drama`s, vond ze toen. `Op dat soort momenten dacht ik: dan ga ik gewoon drinken en rijden, wat kan mij het schelen. Heel destructief.

`Ik was in die periode behoorlijk aan het ontsporen, misschien ook wel door de hysterie in mijn werk. Ik voelde eigenlijk niets meer als het niet extreem was. Ik ben de grenzen gaan opzoeken: hoever kan ik gaan, ik kan echt alles maken, alles komt toch weer op zijn pootjes terecht. Blijkbaar wil je als mens toch voelen dat er ergens grenzen zijn. Maar ik moest wel heel ver gaan om die te vinden.`

Ze lagen ergens op de A2.

`Op de A2 bij Vinkeveen, haha. Toen hebben mijn ouders me tot de orde geroepen. Op dat soort momenten zijn wij toch een beetje de Cosby-family; met z`n allen samenzitten en dan laten ze ook zien hoe verdrietig ze zijn, hoeveel zorgen ze zich maken. Dat heeft invloed. Als mijn ouders en mijn zusje er toen niet waren geweest, was het anders gelopen, denk ik.`

Achteraf zijn sommige voorvallen ook wel weer om te lachen. `Ik had, in het jaar dat Bart de Graaf overleed, een nogal zwaarmoedig stukje geschreven in het BNN-krantje. Een journaliste van De Telegraaf blies dat flink op. Ik had me nog net niet verhangen, schreef ze. Ik zat toen in een vliegtuig, op weg naar Nederland, en iedereen zat die Telegraaf te lezen. Toen ik naar het toilet liep, zag ik iedereen denken: nu gaat ze het doen, we moeten opletten dat ze niet te lang op het toilet zit. Heel bizar.`

Denk je nooit: was ik maar gewoon anoniem gebleven?

`Jawel. Maar een mens beschikt over een groot aanpassingsvermogen. Voor mij is dit nu de werkelijkheid en daarin probeer ik zo goed mogelijk mijn weg te vinden. En er is nog een heel leven naast mijn bestaan als publieke figuur.

`De meeste mensen komen er pas op hun 50ste achter: dit is niet het pad dat ik had willen bewandelen. Dat is bij mij sneller gegaan, omdat ik er in het begin van mijn carrière heel ver vanaf ben geraakt.

`Ik geloof dat je als kind heel dicht bij jezelf staat, eerlijk bent tegen jezelf. Gedurende je leven verdwijnt die eerlijkheid voor een deel; we moeten ons tot anderen verhouden in dat rare sociale web en daarbij verloochenen we onszelf soms. Vervolgens is er een weg terug, je probeert weer dichter bij jezelf te komen. Dat is bij mij allemaal in sneltreinvaart gegaan.

`Het besef van eindigheid dringt zich ook op, de laatste tijd. Niet alleen door de dood van Theo en mijn vriendin Guusje (Nederhorst, red.), ook door de dood van anderen in mijn omgeving. Dan zie ik het leven opeens als een soort gevecht tegen de tijd. Ik heb lange tijd gedacht de dood voor te kunnen blijven met grootse en meeslepende plannen. Ik bedacht allerlei dingen die ik nog moest doen. Niet alleen in Nederland films maken, maar over de hele wereld en niet alleen hier mensen helpen, maar in de hele Derde Wereld.

`Ik denk toch dat ik het iets kleiner moet zoeken. Onlangs heb ik met anderen een stichting opgericht. Ik heb veel gereisd voor mijn werk, ik ben in Afghanistan geweest, in India, in Mexico. En dan niet in de paradijselijke oorden. Ik dacht altijd, als ik terug was: ik ga meer doen om te helpen. Dat kwam er steeds niet van. Maar nu ga ik, als alles goed gaat, in de tweede helft van volgend jaar terug naar al die plekken, om met die stichting iets structureels te doen. Ik moest er een flinke boog voor maken, maar zo kom ik toch weer uit bij wat ik als kind wilde doen.`

Meer over