De week in boeken

Iedereen is taoïst, maar als je gaat bedenken dat je het wilt zijn, ben je het al wat minder

De sinoloog en schrijver Kristofer Schipper, die deze week overleed. Beeld Sanne De Wilde
De sinoloog en schrijver Kristofer Schipper, die deze week overleed.Beeld Sanne De Wilde

Achteraf bezien is het natuurlijk ongelooflijk stom dat niemand – wij niet, al die talkshows niet – het afgelopen jaar op het idee is gekomen Kristofer Schipper te vragen hoe híj eigenlijk aankeek tegen de coronapaniek, die immers in China is begonnen, het tweede thuisland van deze vermaarde sinoloog. En nu is het te laat, want Kristofer Schipper, emeritus hoogleraar sinologie in Leiden en Parijs, is overleden. Hij werd 86, een mooie leeftijd, als je je laatste jaren een beetje helder van geest doorkomt althans; voor de ongelukkigen die dementerend wegkwijnen in een verpleeghuis is het natuurlijk anders. Gelukkig zijn die nu bijna allemaal ingeënt en wordt hun beklagenswaardige leven nog wat langer gerekt.

Wie wil weten hoe het bestaan van zo’n oudere er ongeveer uitziet, leze Mijn legendarische moeder overleeft alles van Marcel van Roosmalen, dat deze week op 13 binnenkwam in de Bestseller 60. Het boek bevat de prachtcolumns die hij voor NRC Handelsblad over zijn moeder schreef; hartverscheurende verslagjes over een mensonterend bestaan. Marteling mag je de moderne omgang met deze ouderen niet noemen, want alles – ook de gedwongen vaccinaties – gebeurt met de beste bedoelingen. Maar hoe dan wel?

Daar had ik Kristofer Schipper graag over gehoord. Hij was niet alleen sinoloog en vertaler maar ook taomeester, als een van de weinige westerlingen. Wat taoïsme is, viel volgens hem overigens niet uit te leggen, en hoe je taoïst wordt evenmin. ‘Iedereen is taoïst’, zei hij toen ik hem er in 2014 in een interview naar vroeg. ‘Maar als je gaat bedenken dat je het wilt zijn, dan ben je het al wat minder.’ In de boeken die hij vertaalde en becommentarieerde – waaronder Lao Zi’s Het boek van de Tao en de innerlijke kracht en De volledige geschriften van Zhuang Zi – geeft hij wel handreikingen. ‘De Tao is slechts een naam die wordt gegeven aan het autoregulerende principe dat beantwoordt aan de natuur van de kosmos’, schrijft hij bijvoorbeeld.

De vier centrale begrippen uit het taoïsme laat Schipper onvertaald: yin, yang, qi en Tao, dat letterlijk ‘weg’ betekent; een woord dat het begrip geen recht doet en vooral tot gezwets in de ruimte leidt (‘de weg is het doel’). De sleutelterm wuwei, die meer dan honderd keer in Lao Zi’s geschriften voorkomt, vertaalde hij wel, met ‘niets doen’. Het staat voor relativeren, niet ingrijpen in de natuurlijke ontwikkeling. ‘Weten dat je niet weet, dat is het hoogste’, schreef Lao Zi.

Kristofer Schipper kan niet meer vertellen wat hij zoal niet weet, maar zijn boeken, liefdevol uitgegeven door Tilly Hermans, zijn nog allemaal verkrijgbaar.

Meer over